Mở đại lý trà nên chọn hộ kinh doanh cá thể hay lập công ty?

Hộ kinh doanh cá thể là gì theo quy định hiện hành?

Hộ kinh doanh cá thể là cách gọi quen của người buôn bán; văn bản pháp luật chỉ dùng chữ “hộ kinh doanh”. Theo Nghị định 168/2025/NĐ-CP về đăng ký doanh nghiệp (hiệu lực 01/7/2025, đã sửa bởi Nghị định 296/2026/NĐ-CP), hộ do một cá nhân hoặc các thành viên hộ gia đình đăng ký, là công dân Việt Nam có năng lực hành vi dân sự đầy đủ.

Khi nói “đăng ký kinh doanh cá nhân”, phần lớn người bán hàng đang nói tới việc một người đứng tên chủ hộ, mở cửa hàng tại nhà hoặc ở mặt bằng thuê. Mỗi người chỉ được đăng ký một hộ kinh doanh cá thể trên phạm vi cả nước (Điều 83).

Hộ kinh doanh cá thể không phải doanh nghiệp. Nghị định 168 ghi chủ hộ chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình (Điều 82), nên tiền hàng và tài sản riêng của gia đình không có ranh giới pháp lý.

Công ty khác hộ kinh doanh cá thể ở chỗ nào?

Công ty TNHH và công ty cổ phần lập theo Luật Doanh nghiệp 2020 là pháp nhân, tài sản tách khỏi tài sản của chủ. Chủ sở hữu, thành viên công ty TNHH chịu trách nhiệm về nợ trong phạm vi vốn đã góp. Một người có thể góp vốn ở nhiều công ty.

Về nợ, giả sử một đại lý nhập 300 triệu đồng hàng gối đầu, bán chậm, không trả kịp nhà cung cấp. Nếu là hộ kinh doanh cá thể, chủ nợ có thể đòi vào cả nhà, xe không dùng cho cửa hàng. Nếu là công ty TNHH đã góp đủ vốn, rủi ro của chủ thường dừng ở số vốn đã góp, trừ khi chủ ký bảo lãnh cá nhân.

Thuế của hộ kinh doanh cá thể từ 01/01/2026

Trước đây phần lớn hộ nhỏ nộp thuế khoán theo mức cơ quan thuế ấn định. Nghị quyết 198/2025/QH15 bỏ phương pháp này từ 01/01/2026; hộ kinh doanh cá thể nay tự khai theo doanh thu thực tế, và lệ phí môn bài cũng thôi thu.

Từ 01/01/2026, hộ có doanh thu từ 1 tỷ đồng/năm trở xuống không chịu thuế GTGT và không nộp thuế TNCN (Nghị định 141/2026/NĐ-CP sửa Nghị định 68/2026/NĐ-CP), nhưng vẫn phải thông báo doanh thu với cơ quan thuế: hạn báo doanh thu sáu tháng đầu năm là ngày 31/7, sáu tháng cuối năm là ngày 31/01 năm sau.

Vượt 1 tỷ, thuế GTGT tính theo tỷ lệ % trên doanh thu, hàng hóa là 1%. Thuế TNCN theo phương pháp tỷ lệ tính trên phần doanh thu vượt 1 tỷ, bán hàng hóa là 0,5%; hoặc chọn 15% thu nhập tính thuế (doanh thu trừ chi phí), giữ ổn định 2 năm.

Hộ kinh doanh cá thể có doanh thu trên 3 tỷ đến 50 tỷ bắt buộc tính 17% thu nhập tính thuế, trên 50 tỷ là 20% (Luật Thuế TNCN 2025, Nghị định 68/2026). Chi tiết nên đối chiếu thông báo của cơ quan thuế quản lý.

Về hóa đơn, hộ kinh doanh cá thể có doanh thu trên 1 tỷ đồng/năm bắt buộc dùng hóa đơn điện tử có mã của cơ quan thuế hoặc khởi tạo từ máy tính tiền, đăng ký trong 30 ngày kể từ khi vượt, và khai thuế theo quý.

Ví dụ: đại lý trà là hộ kinh doanh cá thể, doanh thu 2 tỷ đồng

Một đại lý bán trà khô cả năm thu 2 tỷ đồng. Chọn phương pháp tỷ lệ, thuế TNCN là (2 tỷ − 1 tỷ) × 0,5% = 5 triệu đồng. Thuế GTGT theo tỷ lệ 1%; doanh thu làm căn cứ nên xác nhận với cơ quan thuế, vì các nguồn hướng dẫn diễn đạt chưa giống nhau. Cách 15% trên thu nhập chỉ lợi khi lãi thật mỏng.

Thuế của công ty bán trà

Công ty nộp thuế TNDN trên lợi nhuận. Theo Luật Thuế TNDN 67/2025/QH15 (hiệu lực 01/10/2025), doanh nghiệp có tổng doanh thu năm không quá 3 tỷ đồng chịu thuế suất 15%, trên 3 tỷ đến 50 tỷ chịu 17%, xét theo doanh thu kỳ trước liền kề. Từ 01/01/2026, doanh nghiệp có doanh thu năm từ 1 tỷ trở xuống được miễn TNDN (Luật 09/2026/QH16, Nghị định 141/2026), trừ công ty con, công ty liên kết không đủ điều kiện.

Doanh nghiệp nhỏ và vừa còn được miễn thuế TNDN 3 năm kể từ ngày được cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu, theo điều kiện tại văn bản hướng dẫn Nghị quyết 198/2025/QH15. Công ty mới lập nên hỏi cơ quan thuế xem mình kê khai GTGT theo phương pháp nào, vì điều này quyết định loại hóa đơn xuất cho khách.

Không có đáp án chung kiểu “công ty luôn nộp ít hơn”. Công ty tính thuế trên lãi, nên thuê kho, lương, vận chuyển được trừ; hộ kinh doanh cá thể theo phương pháp tỷ lệ thì không. Nên nhờ kế toán tính thử cả hai bằng số liệu thật.

Hóa đơn và sổ sách: khách sỉ hỏi gì trước khi lấy hàng?

Hộ kinh doanh cá thể nộp GTGT theo tỷ lệ trên doanh thu nên dùng hóa đơn bán hàng, không tách dòng thuế GTGT để bên mua khấu trừ (theo quy định hóa đơn tại Nghị định 123/2020/NĐ-CP, sửa bởi Nghị định 70/2025/NĐ-CP). Bên mua vẫn dùng hóa đơn này làm chứng từ chi phí.

Công ty theo phương pháp khấu trừ xuất hóa đơn GTGT có ghi tiền thuế, doanh nghiệp mua được khấu trừ thuế đầu vào. Quán nhỏ ít để ý; chuỗi khách sạn hay công ty đặt quà Tết cho nhân viên thường đòi hóa đơn GTGT và hợp đồng ký với pháp nhân.

Sổ kế toán: hộ tự ghi, công ty cần kế toán

Thông tư 152/2025/TT-BTC, hiệu lực 01/01/2026, thay Thông tư 88/2021/TT-BTC, hướng dẫn sổ kế toán cho hộ, cá nhân kinh doanh. Hộ kinh doanh cá thể quy mô nhỏ chủ yếu ghi sổ doanh thu; hộ tính thuế trên thu nhập phải theo dõi thêm chi phí, hàng hóa, tiền. Chủ hộ kinh doanh cá thể chịu khó thì tự ghi được.

Công ty phải làm kế toán theo Luật Kế toán, lập báo cáo tài chính và quyết toán TNDN hằng năm; phần lớn công ty nhỏ thuê dịch vụ kế toán, thành chi phí cố định hằng tháng.

Thủ tục lập hộ kinh doanh cá thể và lập công ty

Trước đây hộ kinh doanh cá thể đăng ký ở cấp huyện. Từ 01/7/2025, việc này giao về phòng chuyên môn của UBND cấp xã, hoặc UBND cấp xã nếu không có phòng đó; nộp được ở xã bất kỳ trong cùng tỉnh, trực tiếp hoặc qua mạng. Thời hạn tối đa 03 ngày làm việc kể từ khi nhận hồ sơ hợp lệ.

Từng bước có trong bài đăng ký hộ kinh doanh năm 2026; cách điền tờ khai ở bài giấy đề nghị đăng ký hộ kinh doanh; nộp tại nhà xem bài đăng ký hộ kinh doanh online. Lệ phí do HĐND tỉnh quyết (Hà Nội 100.000 đồng mỗi lần theo Nghị quyết 78/2026/NQ-HĐND). Mã số thuế của hộ kinh doanh cá thể là số định danh cá nhân 12 số của chủ hộ (Thông tư 86/2024/TT-BTC).

Công ty đăng ký tại Phòng Đăng ký kinh doanh thuộc Sở Tài chính cấp tỉnh. Hồ sơ công ty TNHH một thành viên gồm giấy đề nghị (mẫu Phụ lục I Thông tư 68/2025/TT-BTC, thay bằng mẫu của Thông tư 121/2026/TT-BTC từ 21/8/2026) và điều lệ. Hồ sơ hợp lệ được giải quyết trong 03 ngày làm việc; sau đó còn mở tài khoản, mua chữ ký số, đăng ký hóa đơn điện tử.

Về mã ngành, Quyết định 36/2025/QĐ-TTg (hiệu lực 15/11/2025) có mã 46325 – Bán buôn chè. Bán lẻ thường đăng ký 47229 – Bán lẻ thực phẩm khác (trong đó có chè); nên hỏi cán bộ đăng ký để chốt. Điều kiện an toàn thực phẩm cho cửa hàng xem bài cửa hàng trà có phải xin giấy ATTP.

Bảng so sánh hộ kinh doanh cá thể và công ty theo 12 tiêu chí

Bảng tóm khác biệt giữa hộ kinh doanh cá thể và công ty theo quy định tháng 10/2026.

Đáng để ý là dòng 10: hộ kinh doanh cá thể nay được có nhiều địa điểm kinh doanh trên cả nước (Nghị định 168, Điều 87), dùng một mã số thuế, nên mở thêm điểm bán không buộc phải lên công ty.

Ba tình huống người bán trà nên chọn thế nào

Cửa hàng bán lẻ, doanh thu dưới 1 tỷ: hộ kinh doanh cá thể là đủ

Một cửa hàng trà khô 30 m² bán cho khách quen, doanh thu cả năm dưới 1 tỷ, hầu như không ai đòi hóa đơn GTGT. Hộ kinh doanh cá thể là gọn: không chịu thuế GTGT, không nộp thuế TNCN, chỉ thông báo doanh thu hai lần một năm. Cách chia vốn, chọn tầng giá có trong bài mở cửa hàng trà khô.

Đại lý cấp 2 bán cho quán, nhà hàng cần hóa đơn

Đại lý giao trà cho quán, nhà hàng trong tỉnh; doanh thu vượt 1 tỷ là chuyện thường. Nếu khách phần lớn là quán nhỏ, hộ kinh doanh cá thể vẫn chạy tốt, chỉ cần dùng hóa đơn điện tử và khai thuế theo quý.

Nếu khách lớn là khách sạn, nhà hàng thuộc công ty, thiếu hóa đơn GTGT dễ mất đơn, lúc đó nên tính tới công ty. Khi ký với nhà cung cấp, đọc kỹ điều khoản hóa đơn, giao nhận, công nợ trong bài hợp đồng đại lý trà 10 điều khoản.

Nhà phân phối nhiều tỉnh: nên lập công ty

Nhà phân phối giữ kho, nhập hàng trăm triệu mỗi đợt, giao cho hàng chục điểm bán ở nhiều tỉnh. Quy mô này hợp với công ty: rủi ro nợ dừng ở vốn góp, xuất được hóa đơn GTGT, chi phí kho, lương, xăng xe được trừ khi tính thuế TNDN. Các bước dựng mạng lưới có trong bài làm nhà phân phối trà Thái Nguyên.

Ngoài hai hình thức trên còn hợp tác xã, hợp với nhóm hộ trồng, chế biến chè cùng bán; xem bài hợp tác xã là gì.

Khi nào nên chuyển hộ kinh doanh cá thể lên công ty?

Chuyển là tự nguyện, không có mốc doanh thu bắt buộc. Một hộ kinh doanh cá thể nên tính chuyện chuyển khi:

• Khách doanh nghiệp, khách sạn, chuỗi cửa hàng hỏi hóa đơn GTGT ngày càng nhiều.
• Doanh thu vượt 3 tỷ, đã phải tính thuế trên thu nhập và giữ sổ chi phí như công ty.
• Hàng tồn, công nợ lớn, muốn tách rủi ro khỏi tài sản gia đình.
• Có người góp vốn, cần chia phần sở hữu rõ ràng, hoặc cần vay ngân hàng.

Thủ tục chuyển hộ kinh doanh cá thể nằm ở Điều 27 Nghị định 168/2025/NĐ-CP: giấy đề nghị đăng ký doanh nghiệp, bản sao Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh và giấy tờ theo loại hình. Nếu chuyển thành công ty TNHH hoặc cổ phần, chủ hộ vẫn chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản với nợ cũ hộ chưa trả. Hướng dẫn chi tiết có trên Cổng Thông tin điện tử Chính phủ.

Hỗ trợ khi chuyển lên doanh nghiệp

Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa 2017, Điều 16, hỗ trợ hộ kinh doanh cá thể đã hoạt động liên tục tối thiểu 01 năm khi chuyển lên doanh nghiệp: tư vấn miễn phí thủ tục thành lập; miễn lệ phí đăng ký doanh nghiệp lần đầu; tư vấn miễn phí thuế, kế toán trong 3 năm; miễn, giảm thuế TNDN có thời hạn.

Dự thảo luật sửa đổi có thêm chính sách cho hộ kinh doanh cá thể chuyển đổi, nhưng đến tháng 5/2026 mới lấy ý kiến; nên hỏi Phòng Đăng ký kinh doanh tỉnh về khoản đang áp dụng.

Câu hỏi thường gặp

Hộ kinh doanh cá thể có được thuê nhiều nhân viên không?

Được. Pháp luật hiện hành không còn giới hạn hộ kinh doanh dưới 10 lao động như trước (quy định cũ ở Nghị định 78/2015).

Đang làm chủ hộ, có góp vốn lập công ty được không?

Điều cấm rõ là chủ doanh nghiệp tư nhân không được đồng thời làm chủ hộ kinh doanh (Luật Doanh nghiệp 2020, Điều 188). Góp vốn vào công ty TNHH hay cổ phần không thuộc điều cấm này.

Hộ có xuất hóa đơn cho công ty mua trà được không?

Được, bằng hóa đơn bán hàng. Công ty mua dùng hóa đơn của hộ kinh doanh cá thể làm chứng từ chi phí, nhưng thường không có dòng thuế GTGT riêng để khấu trừ.

Bán trà trên sàn có cần đăng ký kinh doanh cá nhân không?

Người bán thường xuyên, có kho hay cửa hàng nên đăng ký hộ kinh doanh cá thể. Sàn có chức năng thanh toán sẽ khấu trừ, khai thay thuế từng giao dịch. Xem bài mở gian hàng trà trên Shopee, TikTok Shop.

Doanh thu dưới 1 tỷ thì lập công ty có lợi gì?

Được miễn TNDN nhưng vẫn tốn phí kế toán. So với hộ kinh doanh cá thể, chỉ đáng lập khi cần hóa đơn GTGT, cần tách rủi ro tài sản hoặc có người góp vốn.

Chuyển lên công ty rồi, mã số thuế của hộ xử lý thế nào?

Hộ kinh doanh cá thể thôi hoạt động từ khi doanh nghiệp được cấp giấy (Nghị định 168, Điều 27). Phần thuế còn lại của hộ làm theo hướng dẫn cơ quan thuế quản lý.

Nguồn tham khảo

• Nghị định 168/2025/NĐ-CP – Chính phủ
• Hộ kinh doanh theo NĐ 168 – LuatVietnam
• Nghị định 296/2026/NĐ-CP – LuatVietnam
• Đăng ký hộ kinh doanh – dangkykinhdoanh.gov.vn
• Ngưỡng 1 tỷ đồng (NĐ 141/2026) – Báo Chính phủ
• Nghị định 141/2026/NĐ-CP – Chính phủ
• Tính thuế hộ kinh doanh – Chính phủ
• Kê khai thuế hộ kinh doanh – Tuổi Trẻ
• Nghị quyết 198/2025/QH15 – Chính phủ
• Bỏ lệ phí môn bài – Chính phủ
• Luật Thuế TNDN 2025 – Thanh Niên
• Luật 09/2026/QH16 – LuatVietnam
• Hóa đơn điện tử của hộ – LuatVietnam
• Hóa đơn của hộ kinh doanh – FastCA
• Thông tư 152/2025/TT-BTC – Luật Việt An
• Chuyển hộ lên doanh nghiệp – Chính phủ
• Dự thảo hỗ trợ hộ chuyển đổi – Báo Chính phủ
• Điều 188 Luật Doanh nghiệp – LuatVietnam
• Thông tư 121/2026/TT-BTC – einvoice
• Lệ phí đăng ký ở Hà Nội – LuatVietnam
• Số định danh thay mã số thuế – LSVN
• Quyết định 36/2025/QĐ-TTg – Luật Việt An