Trà nõn tôm Thái Nguyên: Nõn Cánh Hạc, Nõn Hảo Hạng, quy trình tại xưởng La Bằng và cách bán

Bài này viết cho đại lý, người bán online và người làm quà muốn hiểu dòng nõn tôm từ phía nhà sản xuất. Anh chị sẽ biết nõn tôm được hái và chế biến thế nào, hai dòng Nõn Cánh Hạc và Nõn Hảo Hạng khác nhau ở đâu, bảo quản ra sao để giữ màu nước. Phần cuối là quy cách, giá niêm yết và cách tính chiết khấu. Chúng tôi là Hợp tác xã Tâm Trà Việt, xưởng nõn tôm đặt tại xóm Đồng Khuân, xã La Bằng, Thái Nguyên.

Nõn tôm là gì: một tôm một nõn

Tôm là búp non ở đỉnh cành, chưa mở lá. Nõn là lá non vừa hé ngay dưới tôm. Hái “1 tôm 1 nõn” nghĩa là chỉ lấy hai phần non nhất này, bỏ lá bánh tẻ bên dưới.

Về tên gọi, người trong nghề giải thích chữ “tôm” theo hai cách. Cách thứ nhất chỉ phần búp tôm được hái. Cách thứ hai tả cánh trà sau khi vò cong nhỏ như con tôm. Cả hai cách đều dẫn về cùng một nhóm hàng.

Trong thang phẩm cấp, nõn tôm đứng giữa Móc Câu Đặc Biệt (hái 1 tôm 1 nõn 1 lá non) và trà đinh (chỉ lấy búp còn khép). Vị dịu hơn Móc Câu, giá thấp hơn nhiều so với trà đinh. Bảng phân hạng đầy đủ có trong bài các loại chè Thái Nguyên theo phẩm cấp.

Tên Cánh Hạc từ đâu ra

Tên “Cánh Hạc” tả dáng lá khi pha. Búp nõn khô cuộn nhỏ, gặp nước nóng thì nở ra, búp và lá non xoè hai bên như đôi cánh chim hạc. Trang sản phẩm của hợp tác xã mô tả đúng như vậy.

Về nguồn gốc, cái tên này có từ lịch sử vùng chè Tân Cương. Theo Báo Thái Nguyên, ông Vũ Văn Hiệt (thường gọi là ông Đội Năm) đưa giống chè từ Phú Thọ về Tân Cương khoảng năm 1920–1922, rồi dựng xưởng chế biến. Ông đặt tên sản phẩm là “Cánh Hạc”, lấy hình búp chè một tôm hai lá. Năm 1935, chè Cánh Hạc đoạt giải Nhất tại Đấu xảo Hà Nội và được thương gia Ấn Độ đặt mua. Ngày nay nhiều cơ sở chè Thái Nguyên vẫn dùng tên Cánh Hạc cho hạng búp non.

Những chi tiết khác hay gặp trên mạng, như chuyện hình chim hạc trên trống đồng, chúng tôi chưa thấy nguồn kiểm chứng nên không dùng. Khi tư vấn, anh chị kể phần lịch sử có nguồn ở trên là đủ.

Trên các bài và bao bì cũ, dòng này có tên “Trà Tôm Cánh Hạc”. Tên hiện tại là Trà Nõn Cánh Hạc. Đại lý nên cập nhật tên trên bảng giá và trang bán hàng để khách không nhầm là hai sản phẩm.

Quy trình sản xuất tại xưởng La Bằng

Nõn Cánh Hạc và Nõn Hảo Hạng chế biến tại cơ sở 2 của hợp tác xã ở xã La Bằng. Xưởng đạt ISO 22000:2018 (GOODVN91025.FSMS), có 10–15 nhân sự chế biến và kho lạnh. Nguyên liệu từ vườn xã viên ở La Bằng và Đại Từ, hái tay, hái sáng sớm, không lô nào hái máy. Nõn Cánh Hạc dùng búp của giống chè lai F1 (LDP1) và TRI 777.

Công đoạn	Việc làm	Điểm riêng với búp nõn
1. Hái và vận chuyển	Hái tay 1 tôm 1 nõn, đưa về xưởng trong buổi	Không dồn nén búp, tránh dập và nóng
2. Làm héo	Rải mỏng để búp mất bớt nước, mềm ra	Búp non nhiều nước, cần đảo đều
3. Diệt men	Sao bằng tôn quay có kiểm soát nhiệt	Thiếu nhiệt thì nước đỏ, quá nhiệt thì cháy cạnh
4. Vò	Tạo dáng cánh xoăn nhỏ	Vò vừa tay để cánh xoăn mà không gãy
5. Sấy và đánh hương	Làm khô, lên hương cốm	Canh lửa để giữ hương non, không khét
6. Sàng, chọn, đóng gói	Tách cánh đều, cánh gãy; đóng túi hút chân không	Nõn Hảo Hạng được chọn lại thêm một lần

Mỗi công đoạn tại xưởng có quy trình viết thành văn bản. Nhiệt độ và thời gian cụ thể thay đổi theo độ non và độ ẩm của từng mẻ búp. Mô tả chi tiết có trong bài quy trình chế biến chè Thái Nguyên tại xưởng TRAVINA: 6 công đoạn.

Khung chung của hợp tác xã là 5–10 kg chè tươi cho 1 kg chè khô, tuỳ phẩm cấp. Hạng hái càng non thì càng tốn nhiều chè tươi.

Nõn Cánh Hạc và Nõn Hảo Hạng khác nhau thế nào

Hai dòng cùng chuẩn hái, cùng xưởng. Khác nhau ở độ chọn lọc sau khi sao, dẫn tới khác độ đều của cánh, khác quy cách và khác người mua.

Hai dòng chế biến tại cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm (14/2025/UBND-NNMT-TNg), vùng trồng đã đăng ký mã số. Hai dòng này chưa thuộc nhóm đạt tiêu chuẩn 6 Không, nên anh chị không giới thiệu chúng là trà 6 Không. Trang Nõn Hảo Hạng còn nhắc tên “Nõn Thượng Hạng” trong bảng so sánh cũ. Tên này hiện dùng cho Hộp Trà Nõn Thượng Hạng 200 g, giá 305.000đ.

Bảo quản nõn tôm để giữ màu nước

Búp nõn nhỏ, mềm, hút ẩm và hút mùi nhanh hơn trà búp phổ thông. Nõn tôm để sai chỗ vài tuần sẽ mất hương cốm, nước ngả vàng sẫm và vị chát lên. Với đại lý, đó là hàng bị trả lại.

• Giữ nguyên túi hút chân không tới khi bán. Không mở túi lớn để chia lẻ trên kệ.
• Để nơi khô, tối, kín hơi. Tránh cạnh bếp, cửa sổ nắng, và không để trong tủ lạnh chung với đồ ăn.
• Tách trà thử riêng. Dùng một túi nhỏ làm hàng pha thử, dùng hết trong ít ngày.
• Trà bị ẩm không phơi nắng. Nắng làm hỏng màu và hương. Trà có mùi mốc thì bỏ.
• Nhập trước bán trước. Xếp theo ngày sản xuất in trên bao bì.

Tại hợp tác xã, thành phẩm được giữ trong kho lạnh trước khi xuất. Quy trình kho cho cửa hàng có trong bài bảo quản trà cho đại lý và quán. Nếu khách phản ánh nước pha bị đục, xem bài nước trà bị đục, ít hương: nguyên nhân và cách xử lý.

Dùng nõn tôm cho quán, quà, bán online

Kênh	Dòng nên dùng	Quy cách	Lưu ý khi bán
Quán trà ngồi lâu	Nõn Hảo Hạng	Túi 200 g, hoặc nhập theo kg từ 10 kg	Pha nước 80–85°C, hãm ngắn. Nước sôi làm mất hương non
Bán online	Nõn Cánh Hạc	Túi 100 g, 200 g	Giá dễ chốt đơn. Giải thích “khoảng 10 ấm mỗi túi 100 g”
Quà vừa tiền	Nõn Cánh Hạc, Nõn Hảo Hạng	Túi 200 g hoặc hộp	Hợp suất quà dưới 250.000đ, chưa cần tới trà đinh
Tiếp khách văn phòng	Nõn Hảo Hạng	Túi 100 g, 200 g	Giữ kín túi sau khi mở, dùng trong vài tuần

Chi phí mỗi ấm cho quán, tính theo giá niêm yết. Gói ấm 10 g là đơn vị pha chuẩn của hợp tác xã. Với định lượng đó, 1 kg Nõn Hảo Hạng (800.000đ) pha được khoảng 100 ấm, tức khoảng 8.000đ mỗi ấm trước chiết khấu. Anh chị thay định lượng thực tế của quán để tính lại.

Với hộp quà, cửa hàng có thể dùng Hộp Trà Nõn Tôm Cánh Hạc, hộp thiếc 120 g, giá 105.000đ. Khi phân vân giữa nõn tôm, trà đinh và móc câu cho kệ hàng, đọc bài nõn tôm, trà đinh hay móc câu: nhập loại nào cho cửa hàng.

Giá sỉ và quy cách

Giá niêm yết ở bảng trên là mốc để tính cho cả hai cách nhập hàng.

• Đại lý (đại lý, tổng đại lý, nhà phân phối): chiết khấu nhóm trà trong khung 35–45% trên giá niêm yết, bán ra đúng giá niêm yết. Bảo hộ khu vực theo Quyết định 29/2026/QĐ-HTX.
• Nhập theo kg cho quán hoặc nhãn riêng: đơn từ 10 kg, báo giá riêng theo sản lượng và quy cách. Nhận OEM nhãn riêng, báo giá theo từng đơn, không ràng buộc giá bán ra.

Minh hoạ phép tính	Giá niêm yết	Chiết khấu 35%	Chiết khấu 45%
Nõn Cánh Hạc 200 g	130.000đ	130.000 × (1 − 35%) = 84.500đ	130.000 × (1 − 45%) = 71.500đ
Nõn Hảo Hạng 200 g	160.000đ	104.000đ	88.000đ
Nõn Hảo Hạng, tính theo 1 kg	800.000đ	520.000đ	440.000đ

Minh hoạ trên giá niêm yết, không phải bảng giá đại lý. Tính ở hai đầu khung chiết khấu.

Điều kiện chung: không công nợ, COD, giao 3–5 ngày, hoá đơn VAT. Đại lý, cửa hàng, doanh nghiệp mua hàng có sẵn không phải cọc tiền hàng, chỉ chuyển trước phí vận chuyển; riêng đơn đặt trước hàng Tết và đơn làm riêng theo yêu cầu cọc 20%. Hợp tác xã mua lại 70% giá buôn với hàng nguyên seal quá hạn không quá một tháng, còn phiếu xuất kho gốc. Giá các hạng khác có trong bảng giá chè Thái Nguyên 2026 theo phẩm cấp. Toàn bộ dòng trà búp xem ở danh mục trà Bắc Thái Nguyên.