Đặt vùng nguyên liệu riêng: hợp tác dài hạn trên vùng 40,5 ha chè Đại Từ – La Bằng

Bài này dành cho doanh nghiệp đặt hàng nhãn riêng, thương hiệu trà và nhà xuất khẩu đang tính chuyện “giữ” một vùng chè cho mình thay vì mua từng đơn. Chúng tôi là Hợp tác xã Tâm Trà Việt, vùng nguyên liệu ở Đại Từ và La Bằng, Thái Nguyên. Bài nói điều hợp tác xã có thể cam kết, những rủi ro của nông sản mà hợp đồng nào cũng phải tính, và cách hai bên bắt đầu. Đặc điểm thổ nhưỡng của vùng được viết ở bài khác; ở đây chỉ bàn mô hình hợp tác.

Vì sao đối tác lớn cần vùng nguyên liệu riêng

Mua theo đơn phù hợp khi anh chị bán nhiều loại, đổi nhà cung cấp dễ. Khi đã có một nhãn riêng với khách quen vị, bài toán khác đi.

Vấn đề	Mua theo từng đơn	Có vùng nguyên liệu dành riêng
Vị trà giữa các năm	Phụ thuộc nguồn còn hàng lúc đặt	Cùng vùng, cùng giống, cùng nhóm hộ, dễ giữ vị
Số lượng mùa cao điểm	Dễ hết hàng giá tốt sau tháng 9	Lên kế hoạch hái và chế biến từ đầu vụ
Hồ sơ truy xuất cho khách của anh chị	Mỗi lô một kiểu	Lô truy về cùng vùng trồng đã có mã số
Yêu cầu canh tác riêng	Khó yêu cầu	Hai bên thống nhất quy trình, ghi vào hợp đồng
Cam kết của bên mua	Không ràng buộc	Bên mua cam kết khối lượng, thời gian

Vùng riêng không phải lựa chọn cho mọi doanh nghiệp. Nó đòi hỏi bên mua dự báo được lượng bán nhiều năm và chấp nhận rủi ro mùa vụ cùng người trồng. Nếu anh chị chỉ cần hàng đều theo tháng, mô hình nhập theo quý đã đủ, xem bài nguồn chè Thái Nguyên số lượng lớn.

40,5 ha tại Đại Từ – La Bằng dành cho đối tác dài hạn

Vùng nguyên liệu của hợp tác xã nằm dưới sườn đông dãy Tam Đảo, gần hồ Núi Cốc, độ cao khoảng 110–300 m. Vùng 40,5 ha tại Đại Từ – La Bằng được dành cho đối tác lấy hàng dài hạn.

• Giống chè theo hạng: Trung du cho Trà Bắc và trà xanh; chè lai F1 (LDP1) và TRI 777 cho Móc Câu, Cánh Hạc; Trung du cổ kết hợp Long Vân cho các hạng nõn tôm, trà đinh trở lên.
• Hái tay 100%, hái sáng sớm, không lô nào hái máy.
• Chế biến: cơ sở Gò Lớn (Trà Bắc Truyền Thống, Trà Xanh Đặc Sản) và cơ sở La Bằng (từ Móc Câu Đặc Biệt trở lên, ISO 22000:2018).
• Vùng trồng đã đăng ký mã số, lô thành phẩm truy được về vùng.

Phần diện tích, nhóm hộ và hạng trà cụ thể cho từng đối tác được trao đổi khi làm việc, sau khi đối tác thăm vùng. Chúng tôi không công bố sẵn một gói điều kiện chung, vì nhu cầu hạng trà của một thương hiệu trà xanh phổ thông khác hẳn một đơn hàng trà đinh. Đặc điểm đất, nước và tiểu khí hậu của vùng có trong bài vùng chè Đại Từ – La Bằng.

Canh tác hướng hữu cơ, VietGAP: cam kết được ghi vào hợp đồng

Đối tác làm thương hiệu thường muốn in một cam kết canh tác lên bao bì. Chữ nào in được phải khớp giấy tờ và quy trình thật. Ba lớp cam kết hợp tác xã đang dùng:

Cam kết	Căn cứ	Cách ghi đúng
VietGAP	Giấy DVCL-VG-TT-24-19-68 (TCVN 11892-1:2017), phạm vi 17 hộ, 9,7 ha tại La Bằng, hiệu lực đến 06/11/2026, đang gia hạn	Chỉ ghi cho lô lấy nguyên liệu trong phạm vi giấy, kèm số giấy
Quy chuẩn 6 Không	Cam kết canh tác của hợp tác xã; vườn đạt khi chăm bón sạch liên tục từ năm thứ sáu	“Canh tác hướng hữu cơ, chưa phải hữu cơ có chứng nhận”. Chỉ dùng cho các dòng đang theo quy chuẩn này
Quy trình riêng của đối tác	Yêu cầu bổ sung do đối tác đưa ra	Ghi thành phụ lục hợp đồng, kèm cách giám sát

Hợp tác xã chưa có chứng nhận hữu cơ. Nếu thương hiệu của anh chị muốn đi tới chứng nhận hữu cơ trên vùng riêng, đó là một lộ trình nhiều năm với tổ chức chứng nhận, cần hai bên bàn riêng. Sáu điều hợp tác xã không làm trên vườn 6 Không có trong bài Trà Sạch 6 Không là gì.

Sản lượng, mùa vụ và rủi ro thời tiết

Hợp đồng vùng riêng phải tính trước việc cây chè không chạy theo kế hoạch bán hàng.

• Vụ hái tháng 3–10. Cuối năm bà con cúp chè cho cây ngủ đông. Hết đợt nhập tháng 9, gần như không còn trà giá tốt tới khoảng tháng 3 năm sau.
• Vị theo vụ: vụ xuân vị dịu, vụ hè sản lượng cao nhưng đậm, chát hơn, vụ thu hương rõ, hậu ngọt.
• Tỷ lệ tươi/khô: 5–10 kg chè tươi cho 1 kg chè khô tuỳ hạng, trà đinh trên 10 kg. Đặt hạng non thì lượng khô từ cùng diện tích ít đi nhiều.
• Thời tiết: nắng hạn, mưa kéo dài làm búp ra chậm, lệch lịch hái. Hợp đồng nên có điều khoản khối lượng giao dao động trong một khoảng, và cách xử lý khi thiên tai.

Hai cơ sở của hợp tác xã làm khoảng 120 tấn chè khô mỗi năm, khoảng 10 tấn mỗi tháng, tổng các hạng — đây là năng lực sản xuất của chính hợp tác xã. Đơn lớn hơn mức đó được phối hợp trong Liên minh Hợp tác xã để đáp ứng 20–30 tấn mỗi tháng, phần hàng của đơn vị nào đi kèm hồ sơ và mã lô của đơn vị đó. Sản lượng dành cho từng đối tác trên vùng 40,5 ha được tính theo hạng và diện tích thống nhất, không phải một con số cố định. Có kho lạnh để giữ hàng theo lô và giao dần.

Cơ chế giá: các phương án để hai bên bàn

Hợp tác xã thoả thuận cơ chế giá riêng với từng đối tác vùng dài hạn. Dưới đây là các phương án thường gặp trong hợp đồng nông sản, để anh chị chuẩn bị đề xuất.

Phương án	Cách làm	Bên mua lợi	Bên mua cần chấp nhận
Giá cố định theo năm	Chốt giá từng hạng cho cả năm	Dễ lập kế hoạch giá bán	Không hưởng khi giá thị trường giảm
Giá sàn kèm điều chỉnh	Có mức sàn bảo vệ người trồng, điều chỉnh theo biến động	Nguồn hàng chắc, người trồng yên tâm giữ quy trình	Giá có thể tăng khi thị trường tăng
Giá theo vụ	Chốt giá đầu mỗi vụ xuân, hè, thu	Sát thị trường	Giá thay đổi trong năm

Với hàng niêm yết, hợp tác xã giữ nguyên giá theo vụ; nếu đổi giá thì báo trước một tháng, và khi giảm giá thì bù chênh cho hàng nhập trong 30 ngày trước. Vùng riêng không dùng bảng niêm yết mà dùng cơ chế hai bên ký. Cách hợp tác xã tổ chức thu mua búp theo hạng và hướng ký bao tiêu với hộ xã viên có trong bài 90 hộ xã viên: mô hình hợp tác xã chè.

Các bước thăm vùng và ký hợp tác

1. Gửi nhu cầu: hạng trà, lượng dự kiến theo năm, thời gian muốn hợp tác, yêu cầu canh tác riêng, thị trường bán.
2. Nhận mẫu và hồ sơ: mẫu các hạng liên quan (miễn phí, anh chị trả phí ship), bản chụp giấy tờ, phiếu kiểm nghiệm.
3. Thăm vùng và xưởng: báo trước 7 ngày, không thu phí tham quan, đoàn tự lo đi lại và ăn trưa. Nên đi trong vụ hái.
4. Chốt mẫu đối chứng và quy trình canh tác cho phần vùng dành cho anh chị.
5. Thống nhất điều khoản: diện tích, hạng, khối lượng, khoảng dao động, cơ chế giá, lịch giao, hồ sơ lô, thời hạn.
6. Ký hợp đồng và lên kế hoạch hái, chế biến cho vụ gần nhất.

Lịch trình thăm vùng cho đối tác có trong bài thăm vườn và xưởng TRAVINA. Nếu đối tác của anh chị ở nước ngoài, giới thiệu vùng trồng bằng tiếng Anh ở Dai Tu – La Bang tea growing areas và năng lực hàng xuất ở bulk tea export.