Giống chè quyết định gì trong lô hàng anh chị sắp nhập

Chúng tôi là Hợp tác xã Tâm Trà Việt, làm chè tại Đại Từ và La Bằng, tỉnh Thái Nguyên. Bài này viết cho người mua để bán lại, không viết cho người trồng: không có phần kỹ thuật canh tác, chỉ có phần giống ảnh hưởng thế nào tới hàng anh chị nhận và tới giá anh chị trả.

Giống chè quyết định gì trong vị và giá

Dáng và kích thước cánh trà. Búp nhỏ cho cánh nhỏ, xoăn chặt. Búp to cho cánh dày hơn. Đây là lý do hai lô cùng gọi là “móc câu” mà nhìn khác nhau: một phần do cách vò, phần còn lại do giống.

Độ đậm và hậu ngọt. Mỗi giống có tỷ lệ chất tạo vị khác nhau, nên cùng một cách chế biến vẫn ra hai kiểu nước. Giống lâu đời thường cho vị đậm, ngọt hậu rõ nhưng đến chậm hơn.

Thời điểm ra búp. Có giống bật búp sớm đầu vụ, có giống muộn hơn. Điều này ảnh hưởng trực tiếp tới lịch giao hàng của anh chị, nhất là khi cần hàng vào đầu vụ xuân.

Sản lượng, và qua đó là giá. Giống cho sản lượng cao hơn trên cùng diện tích thì giá thành mỗi kilogram thấp hơn. Ngược lại, giống sản lượng thấp nhưng vị đặc trưng thì đắt hơn, và khó gom số lượng lớn.

Một điểm cần nói rõ: giống không quyết định tất cả. Cùng một giống, hái non hay hái già, chế biến khéo hay vụng, vẫn ra hai loại hàng khác hẳn nhau. Giống là một biến trong nhiều biến, nhưng là biến anh chị hỏi được bằng một câu.

Các giống phổ biến anh chị sẽ gặp

Trung du. Giống gắn với nghề chè phía Bắc từ lâu, chiếm phần lớn diện tích chè truyền thống ở Thái Nguyên. Búp nhỏ, lá dày, vị đậm, hậu ngọt rõ. Đây là giống cho ra dòng trà bắc quen thuộc mà người uống trà mạn thích.

Lai F1 LDP1. Giống lai được trồng rộng ở nhiều vùng chè. Búp đều, cánh xoăn đẹp sau khi vò, sản lượng khá hơn trung du. Hợp với các dòng mà khách nhìn ngoại hình cánh trà trước khi pha.

Câu hỏi về giống là một trong những câu lọc nhà cung cấp nhanh nhất. Các câu còn lại có trong quy trình thẩm định nguồn trà.

TRI 777. Cũng là giống được chọn tạo, búp đều, thích hợp làm các dòng hái non có yêu cầu về hình thức.

Trung du cổ và Long Vân. Nhóm cho nguyên liệu làm các dòng cao cấp nhất, nơi chỉ lấy tôm và nõn.

Giống bản địa vùng cao. Cây lá to ở các tỉnh miền núi phía Bắc, cho dòng trà đặc sản vùng cao. Sản lượng thấp, thu theo đợt ngắn. Chúng tôi không có vùng nguyên liệu thuộc nhóm này nên không nhận xét sâu hơn.

Bảng giống, đặc điểm và dòng hàng tương ứng

Giống	Đặc điểm nguyên liệu	Dòng hàng tương ứng tại xưởng của chúng tôi	Lưu ý khi mua
Trung du	Búp nhỏ, lá dày, vị đậm, hậu ngọt rõ	Trà Bắc Truyền Thống 250.000đ/kg; Trà Xanh Đặc Sản 350.000đ/kg	Hợp quán nước và khách quen uống đậm; đừng kỳ vọng cánh trà bóng đẹp như giống lai
Lai F1 LDP1	Búp đều, cánh xoăn đẹp sau khi vò, sản lượng khá	Trà Móc Câu Đặc Biệt 450.000đ/kg; Trà Nõn Cánh Hạc 650.000đ/kg	Ngoại hình bắt mắt nên dễ bán ở quầy; kiểm vị bằng nước hai, nước ba
TRI 777	Búp đều, phù hợp dòng hái non có yêu cầu hình thức	Dùng cùng nhóm với LDP1 cho Móc Câu và Cánh Hạc	Hỏi rõ tỷ lệ pha giữa các giống trong cùng lô
Trung du cổ và Long Vân	Cho tôm và nõn làm dòng cao cấp	Trà Nõn Hảo Hạng 800.000đ/kg; Trà Đinh Ngọc 2.500.000đ/kg; Trà Đinh Tiến Vua 4.000.000đ/kg	Sản lượng hạn chế, nên đặt trước theo vụ
Giống bản địa vùng cao	Lá to, thu theo đợt ngắn, sản lượng thấp	Chúng tôi không sản xuất dòng này	Khó đều giữa các lô, cần mẫu lưu để đối chiếu

Giá trong bảng là giá niêm yết đã gồm VAT. Chiết khấu cấp đại lý 35%, tổng đại lý 40%, nhà phân phối 45%.

Hỏi nhà cung cấp về giống thế nào

Bốn câu, hỏi thẳng, không cần vòng vo.

1. “Lô này lấy từ giống nào?” Người nắm vùng nguyên liệu trả lời ngay. Người chỉ mua đi bán lại thường trả lời chung chung.
2. “Vườn trồng thuần một giống hay xen nhiều giống?” Vườn xen nhiều giống không sai, nhưng anh chị cần biết để hiểu vì sao lô có thể lệch vị.
3. “Giống đó bật búp vào khoảng nào trong vụ?” Câu này giúp anh chị lên lịch đặt hàng đúng thời điểm.
4. “Lô sau có giữ đúng giống này không?” Đây là câu quan trọng nhất nếu anh chị bán hàng theo tên và cần vị ổn định.

Về phía chúng tôi, phân bổ giống theo dòng hàng là cố định: trung du cho Trà Bắc Truyền Thống và Trà Xanh Đặc Sản; lai F1 LDP1 và TRI 777 cho Móc Câu và Cánh Hạc; trung du cổ cùng Long Vân cho nõn tôm và các dòng trà đinh. Cách phân hạng nõn tôm chúng tôi viết kỹ trong bài nõn tôm, Cánh Hạc và Hảo Hạng khác nhau ra sao, còn dòng cao nhất có ở bài trà đinh cao cấp là gì.

Ghi thông tin giống khi bán lại

Nhiều điểm bán bỏ qua thông tin này, trong khi nó giúp bán hàng khá tốt.

• Ghi trên thẻ quầy, không nhất thiết in lên bao bì: tên hạng, giống, vụ hái, mã lô.
• Dùng giống để giải thích chênh lệch giá giữa hai mã trông na ná nhau. Khách dễ chấp nhận hơn là chỉ nghe “loại này ngon hơn”.
• Ghi vào sổ nhập hàng của mình để lần sau đặt đúng thứ đã bán chạy.
• Đừng suy diễn. Nhà cung cấp không nói rõ giống thì đừng tự ghi vào thẻ quầy; thông tin sai còn hại hơn không có thông tin.

Cách cây chè đi từ nương tới ấm trà, gồm cả phần vai trò của giống, chúng tôi kể trong bài nguồn gốc cây chè theo dòng lịch sử. Bản tiếng Anh giới thiệu chung về trà xanh Thái Nguyên cho đối tác nước ngoài là An honest guide to Thai Nguyen green tea.