Khách so trà Thái Nguyên với trà vùng khác: nói gì

Tôi làm trà ở Đại Từ và La Bằng, và câu “trà này so với trà vùng kia thì sao” là câu tôi nghe nhiều nhất khi đứng quầy hội chợ. Cách trả lời quyết định khách có tin phần còn lại của buổi nói chuyện hay không. Bài này là kịch bản mà tôi đưa cho anh chị đại lý.

Khách hay đem trà vùng khác ra so

Ba lý do khách làm vậy, và mỗi lý do cần một cách đáp:

• Họ đang uống một loại khác và muốn biết có nên đổi. Đáp bằng dữ kiện và mời thử.
• Họ đang mặc cả. Đáp bằng giá niêm yết và những gì có trong giá đó: chuẩn hái, nơi chế biến, giấy tờ.
• Họ muốn thử xem người bán có hiểu nghề không. Đây là trường hợp phổ biến nhất với khách sỉ. Đáp bằng kiến thức cụ thể, và thừa nhận thẳng những gì mình không biết.

Câu trả lời tệ nhất là chê vùng kia. Khách nghe xong sẽ nghĩ: nếu người này sẵn sàng chê nơi khác thì với mình họ cũng vậy.

Ba điểm khác biệt nói được bằng dữ kiện

Giống chè. Trà của hợp tác xã làm từ giống trung du cho Trà Bắc và Trà Xanh Đặc Sản, giống lai F1 LDP1 và TRI 777 cho Móc Câu và Cánh Hạc, trung du cổ và Long Vân cho dòng nõn tôm và trà đinh trở lên. Đây là dữ kiện, không phải lời khen.

Thổ nhưỡng và độ cao. Vùng trồng nằm ở độ cao 110 đến 300 m tại Đại Từ và La Bằng. Nhiều vùng chè nổi tiếng khác nằm ở độ cao lớn hơn nhiều, và điều đó cho kiểu vị khác. Nói rõ hai bên khác nhau, không nói bên nào hơn.

Chuẩn hái và chế biến. Toàn bộ hái tay; tỉ lệ 5 đến 10 kg búp tươi cho một kg trà khô. Chuẩn hái của từng dòng ghi rõ trên bảng giá. Đây là phần khách sỉ quan tâm nhất, vì nó giải thích giá.

So sánh giữa các vùng cuối cùng cũng quy về khẩu vị, và khung so sánh nằm ở bài chọn hàng theo khẩu vị từng nhóm khách.

Bảng so vùng, giống, cách chế biến và giá

Tiêu chí	Trà của TRAVINA	Điều cần hỏi khi so với mẫu khách mang tới
Vùng trồng	Đại Từ và La Bằng, tỉnh Thái Nguyên, độ cao 110–300 m	Mẫu kia trồng ở đâu, độ cao bao nhiêu
Giống	Trung du, lai F1 LDP1, TRI 777, trung du cổ, Long Vân	Giống gì, cây trồng hay cây cổ thụ
Chuẩn hái	Ghi rõ theo từng dòng, toàn bộ hái tay	Hái tay hay hái máy, một tôm mấy lá
Chế biến	Hai cơ sở; La Bằng đạt ISO 22000:2018	Sao ở đâu, có giấy tờ gì
Kiểu vị	Hương cốm, chát rõ rồi ngọt hậu	Nếm song song, mô tả bằng chữ cụ thể
Giá niêm yết	250.000đ đến 4.000.000đ một kg tuỳ hạng	Giá mỗi kg quy về cùng đơn vị
Truy xuất	Mã lô in trên bao bì, tra ra phiếu kiểm nghiệm	Mẫu kia có mã lô và giấy tờ không

Cột bên phải quan trọng hơn cột giữa. Khi người bán hỏi được những câu đó, khách nhận ra mình đang nói chuyện với người trong nghề, và phần so sánh thường kết thúc ở đó. Lịch sử vùng chè Thái Nguyên có trong bài lịch sử chè Thái Nguyên.

Mời thử song song hai mẫu tại quầy

1. Cùng nước, cùng nhiệt độ, cùng thời gian. Thiếu điều kiện này thì buổi thử không có giá trị.
2. Nếm mẫu nhẹ trước.
3. Nhìn bã của cả hai. Bã cho thấy chuẩn hái, hái tay hay hái máy, có lẫn cuộng và lá già không.
4. Để khách nói trước. Người bán khen trước làm hỏng buổi thử.
5. Kết bằng câu chọn theo gu, không bằng câu phán ai hơn.

Cách đọc bã trà và các dấu hiệu nhận biết có trong bài bảy cách kiểm chứng trà Thái Nguyên.

Điều không nên nói về vùng khác

• Không chê chất lượng vùng khác. Mỗi vùng có giống, thổ nhưỡng và cách làm riêng.
• Không nói vùng khác toàn hàng pha tạp. Đây là nhận định không kiểm chứng được và dễ gây rắc rối.
• Không gán hàng của mình cho vùng khác để bán được giá. Trà của hợp tác xã trồng tại Đại Từ và La Bằng; Tân Cương là một vùng chè khác của tỉnh Thái Nguyên, được nhắc tới khi kể lịch sử hoặc khi so sánh vùng, nhưng không phải nơi hợp tác xã sản xuất.
• Không nêu tên thương hiệu khác trong nội dung so sánh công khai.

Nói đúng nguồn gốc là điều rẻ nhất và bền nhất trong nghề này. Khách sỉ đi nhiều, nếm nhiều, và họ nhớ rất lâu.