Bảng phân hạng trà xanh: dùng khi nhập hàng và khi bán lại

Chúng tôi là Hợp tác xã Tâm Trà Việt, sản xuất trà tại Đại Từ và La Bằng, tỉnh Thái Nguyên. Bài này là công cụ làm việc chứ không phải bài giới thiệu: một bảng để anh chị mang theo khi đặt hàng, khi mở kiện nhận hàng và khi viết nhãn bán lại. Tất cả thông tin lấy từ danh mục 36 mã và các giấy tờ hiện hành của hợp tác xã.

Phân hạng dựa trên tiêu chuẩn hái và cánh trà

Trong nghề chè, thứ quyết định hạng trước tiên là phần nào của búp được hái. Càng lấy nhiều phần non, càng ít lá bánh tẻ và cuộng, hạng càng cao và sản lượng càng thấp. Tỷ lệ chung ở hợp tác xã là 5–10 kg búp tươi cho 1 kg trà khô, và toàn bộ chè hái tay.

Yếu tố thứ hai là giống chè. Vườn trung du cho Trà Bắc và Trà Xanh Đặc Sản; nhóm giống lai F1 LDP1 và TRI 777 cho Móc Câu và Cánh Hạc; vườn trung du cổ kết hợp giống Long Vân cho dòng nõn tôm và trà đinh trở lên.

Yếu tố thứ ba là xưởng. Cơ sở Gò Lớn ở Đại Từ làm Trà Bắc Truyền Thống và Trà Xanh Đặc Sản. Cơ sở Đồng Khuân ở La Bằng làm các mã từ Móc Câu trở lên, và cũng là nơi sàng ra Trà Tấm Đinh từ trà đinh. Sáu công đoạn chế biến có trong bài quy trình chế biến chè tại hai xưởng.

Một lưu ý về cách nói: hợp tác xã mới xác nhận chuẩn hái bằng con số cho Trà Bắc và Móc Câu. Với bốn hạng còn lại, anh chị mô tả bằng độ non tương đối là đủ, đừng tự gán công thức tôm lá cho khách nghe.

Bảng sáu hạng: chuẩn hái, xưởng, quy cách, giá và tệp khách

Giá nhập trong bảng tính theo chiết khấu 35% của cấp Đại lý. Tổng đại lý lấy ở 60% giá niêm yết, nhà phân phối 55%.

Hạng	Tiêu chuẩn hái	Giống và xưởng	Quy cách	Giá niêm yết / kg	Nhập đại lý	Tệp khách
Trà Tấm Đinh	Không áp dụng — là phần cánh nhỏ sàng ra từ trà đinh	Trung du cổ và Long Vân · xưởng La Bằng	Rời và túi lọc; túi 500 g (50 gói 10 g)	220.000đ	143.000đ	Văn phòng, quán, bếp ăn
Trà Bắc Truyền Thống	1 tôm 2–3 lá	Trung du · xưởng Gò Lớn	100 g, 200 g, túi 500 g	250.000đ	162.500đ	Quán nước, khách mua cân, người quen trà mạn
Trà Xanh Đặc Sản	Chưa công bố — hái non hơn Trà Bắc	Trung du · xưởng Gò Lớn	100 g, 200 g, túi 500 g	350.000đ	227.500đ	Văn phòng, hộ gia đình, khách sạn
Trà Móc Câu Đặc Biệt	1 tôm 1 nõn 1 lá non	Lai F1 LDP1, TRI 777 · xưởng La Bằng	100 g, 200 g	450.000đ	292.500đ	Khách uống kỹ, quán trà, quà biếu nhẹ
Trà Nõn Cánh Hạc	Chưa công bố — hái non hơn Móc Câu	Lai F1 LDP1, TRI 777 · xưởng La Bằng	100 g, 200 g	650.000đ	422.500đ	Quà tầm trung, phòng trà
Trà Nõn Hảo Hạng	Chưa công bố — tỷ lệ búp cao nhất trong nhóm	Trung du cổ và Long Vân · xưởng La Bằng	100 g, 200 g	800.000đ	520.000đ	Phòng trà, khách biếu, doanh nghiệp

Chỉ ba mã có túi 500 g: Trà Tấm Đinh Túi Lọc, Trà Bắc Truyền Thống và Trà Xanh Đặc Sản. Bao bì in nhãn riêng của điểm bán hiện cũng chỉ làm cho Trà Bắc và Trà Xanh Đặc Sản.

Đối chiếu mức giá giữa các phẩm cấp có thêm ở bài bảng giá chè theo phẩm cấp hiện hành. Riêng hạng móc câu, chi tiết về cánh trà và cách nhận biết nằm ở bài móc câu đặc biệt từ vườn tới bao bì.

Cách kiểm hạng ngay khi nhận hàng

Làm sáu bước này trước khi ký nhận, mất khoảng mười phút cho một kiện hàng.

• Đối chiếu phiếu xuất kho với nhãn. Tên mã, khối lượng tịnh, ngày sản xuất và mã lô phải trùng nhau. Giữ phiếu gốc, vì đó là điều kiện của chính sách mua lại đơn nhập đầu tiên.
• Kiểm seal và độ căng của túi hút chân không. Túi mềm nhũn là dấu hiệu hở seal, trà đã tiếp xúc không khí.
• Đổ một ít ra đĩa trắng. Cánh cùng hạng phải đều nhau về kích thước và màu. Lẫn nhiều cuộng và mảnh vụn trong một mẻ cánh xoăn đều là dấu hiệu trộn phẩm cấp.
• Ngửi trà khô. Hương cốm, hương lá non là đúng. Mùi khét, mùi ngái, mùi ẩm mốc hay mùi lạ là không nhận.
• Pha đối chứng. Lấy 5 g trà, nước 80–85°C, hãm 30–45 giây, rót kiệt. So với mẫu của lô trước. Nếu nước đục hoặc ít hương bất thường, nguyên nhân thường nằm ở bảo quản hoặc ở nước pha, xem bài nước trà đục và ít hương do đâu.
• Cân lại một vài gói. Sai số lớn thì báo ngay, đừng đợi đến lúc bán hết.

Nếu có điểm không khớp, anh chị nhắn mã lô cho chúng tôi. Hợp tác xã gửi lại hồ sơ của đúng lô đó để đối chiếu.

Ghi hạng trên nhãn và hoá đơn

Người bán lại chịu trách nhiệm trước khách về những gì viết trên nhãn, nên hãy chép đúng tên hạng.

• Giữ nguyên tên mã của nhà sản xuất. “Trà Tấm Đinh” không được rút thành “trà đinh”; “Trà Nõn Cánh Hạc” không được viết thành “nõn tôm” chung chung.
• Ghi khối lượng tịnh, ngày sản xuất, hạn dùng và mã lô trên tem phụ khi anh chị chia nhỏ hàng để bán.
• Ghi đúng nơi sản xuất: Đại Từ và La Bằng, tỉnh Thái Nguyên.
• Không gán nhãn 6 Không cho sáu hạng này. Nhóm chăm theo quy chuẩn Trà Sạch 6 Không gồm Trà Sạch 6 Không, Hồng Trà Núi Cốc, Bạch Trà Mẫu Đơn, Ô Long Đông Tam Đảo, hai dòng trà đinh và các dòng trà hoa.
• Không dùng các cụm chưa có giấy tờ. Hợp tác xã canh tác hướng hữu cơ nhưng chưa có chứng nhận hữu cơ, nên nhãn không được ghi theo hướng đó.

Sáu hạng này nằm ở đâu trong danh mục

Cả sáu hạng trong bảng đều thuộc nhóm Trà Bắc Thái Nguyên, xếp đúng theo thứ tự giá niêm yết để anh chị đối chiếu khi đặt hàng. Trên hết thang là Trà Đinh Ngọc 2.500.000đ một ký và Trà Đinh Tiến Vua 4.000.000đ một ký. Hai mã này hiếm khi vào cơ cấu thường trực của một quầy, nhưng nên có trong bảng giá để trả lời ngay khi khách hỏi mua biếu, thay vì hẹn khách quay lại.

Hạng nào hợp kiểu điểm bán nào

Bảng phân hạng ở trên trả lời câu “trà này là hạng gì”. Câu tiếp theo của người nhập hàng là “quầy của tôi thì nên lấy hạng nào”. Dưới đây là các kiểu điểm bán đang lấy hàng của hợp tác xã, viết theo mô hình và vùng, không nêu tên người, tên quán hay tên hệ thống vì chưa xin phép từng người, và không kèm doanh số.

Kiểu điểm bán	Cách bán	Cơ cấu hàng thường hợp
Một nhà phân phối ở Gia Lai	Phủ hàng cho các đại lý nhỏ trong vùng, cần kho	Nặng về hai mã sản lượng lớn, giữ vài mã cao cấp làm hàng mẫu
Một đại lý ở Kiên Giang	Bán lẻ tại chỗ và giao trong tỉnh	Một mã trụ giá mềm, hai mã tầm trung, một mã đỉnh để trưng bày
Một chuỗi siêu thị khu vực miền Trung	Bán trên kệ, cần hồ sơ và quy cách chuẩn	Hộp trà và set quà đóng sẵn, dồn mạnh vào mùa quà cuối năm
Một quán cà phê	Pha bán theo ly và theo ấm	Trà theo kilôgam và gói ấm 10 g, ưu tiên mã ổn định vị giữa các lần lấy
Một tiệm tạp hoá	Bán cho khách quanh khu	Mã giá mềm, quy cách nhỏ, vòng quay nhanh
Một nhà bán trà lâu năm ở Thái Bình	Khách quen, bán theo hạng	Đủ hạng từ Trà Bắc tới trà đinh, khách hỏi tới đâu có tới đó

Đọc bảng này cùng bảng sáu hạng thì ra một quy tắc đơn giản: mô hình quyết định quy cách và tầm giá, còn tệp khách tại chỗ quyết định hạng. Nhà phân phối và tiệm tạp hoá lấy phần dưới của bảng hạng; quán cà phê lấy phần giữa cộng gói ấm 10 g; siêu thị và nhà bán trà lâu năm cần phủ rộng hơn để khách hỏi tới đâu có tới đó.