Bản đồ vùng chè Thái Nguyên: đi khảo sát thế nào trước khi chốt nguồn

Chúng tôi là Hợp tác xã Tâm Trà Việt, vùng nguyên liệu tại Đại Từ và La Bằng. Mỗi năm chúng tôi đón khá nhiều đoàn khách sỉ tới xem vườn và xưởng, nên bài này viết từ chỗ đã quan sát các đoàn làm gì hiệu quả và mất thời gian ở đâu. Bài dành cho đại lý, nhà phân phối và đơn vị thu mua sắp đi khảo sát lần đầu.

Tỉnh có những vùng chè nào

Tân Cương. Vùng có tên tuổi lâu đời nhất của tỉnh, gắn với lịch sử cây chè Thái Nguyên và với phần lớn nhận thức của người tiêu dùng. Vì nổi tiếng nên tên vùng cũng hay bị gắn lên nhãn của hàng không sản xuất tại đó. Chúng tôi không có vùng nguyên liệu ở đây; nhắc tên vùng trong bài này chỉ để anh chị hình dung bản đồ tỉnh.

Đại Từ. Vùng rộng, nhiều hộ, địa hình đồi thoải xen chân núi. Hàng ra thị trường trải rộng từ dòng phổ thông tới dòng hái non. Cơ sở số 1 của chúng tôi đặt tại xóm Gò Lớn, xã Đại Từ.

La Bằng. Nằm dưới chân dãy Tam Đảo, độ cao nhỉnh hơn và biên độ nhiệt ngày đêm rộng hơn. Đây là nơi chúng tôi đặt cơ sở số 2 tại xóm Đồng Khuân, làm các dòng từ Móc Câu trở lên, và cũng là nơi có vùng VietGAP cùng xưởng đạt ISO 22000.

Phú Lương. Vùng chè lâu năm, nhiều hộ làm nghề, quy mô hộ vừa phải.

Đồng Hỷ. Vùng chè có tiếng ở phía đông của tỉnh, quen thuộc với giới buôn chè trong nước.

Định Hoá. Vùng ATK, địa hình cao và xa trung tâm hơn. Chúng tôi có cơ sở liên kết “HTX Nông sản Phú Đạt – HTX Tâm Trà Việt” tại xã Bình Thành.

Lịch sử hình thành các vùng chè này, chúng tôi kể riêng trong bài lịch sử trà bắc và nghề chè Thái Nguyên.

Bảng: đi vùng nào thì xem gì

Vùng	Đặc điểm hàng thường gặp	Mùa vụ	Điểm cần xem khi tới nơi	Mặt bằng giá (định tính)
Tân Cương	Dòng bán lẻ theo hạng, nhận diện thương hiệu vùng mạnh	Hái tháng 3–10	Quyền sử dụng nhãn hiệu vùng, địa chỉ cơ sở chế biến trên giấy tờ	Thường cao hơn mặt bằng chung của tỉnh
Đại Từ	Trải rộng từ dòng phổ thông tới dòng hái non	Hái tháng 3–10	Quy mô vườn, cách hái, năng lực xưởng khi vào chính vụ	Giãn theo hạng, có cả hàng vào phổ thông
La Bằng	Nghiêng về dòng hái non, phẩm cấp cao	Hái tháng 3–10, vụ xuân và vụ thu được chuộng	Vùng VietGAP, khu sao sấy, hồ sơ ISO của xưởng	Cao hơn dòng phổ thông cùng tỉnh
Phú Lương	Hàng hộ gia đình, quy mô vừa	Hái tháng 3–10	Số hộ trong tổ hợp tác, ai đứng tên hồ sơ lô hàng	Quanh mặt bằng chung của tỉnh
Đồng Hỷ	Hàng quen thuộc với giới buôn trong nước	Hái tháng 3–10	Khả năng gom đủ số lượng cho đơn lặp lại	Quanh mặt bằng chung của tỉnh
Định Hoá	Vùng cao hơn, xa trung tâm, lô nhỏ hơn	Hái tháng 3–10	Cước vận chuyển, thời gian giao hàng thực tế	Cộng thêm chi phí vận chuyển

Cột giá chỉ để so tương đối. Chúng tôi chỉ công bố giá của chính mình, không có bảng giá của các vùng khác.

Đi khảo sát vùng: lịch trình gọn một ngày

Đây là phần chính của bài. Một ngày làm việc đủ để xem hai điểm nếu anh chị chuẩn bị trước.

Trước chuyến đi, từ 7 ngày. Hẹn lịch với từng cơ sở. Chúng tôi yêu cầu báo trước 7 ngày để bố trí người, và không thu phí tham quan; đoàn tự lo phương tiện đi lại và bữa trưa. Gửi trước danh sách đoàn, số người và mục tiêu chuyến đi. Chuẩn bị sẵn danh sách mã hàng quan tâm và khoảng giá dự kiến.

Đi khảo sát là cách kiểm tốt nhất, nhưng không phải lúc nào cũng đi được. Bộ cách kiểm nhà cung cấp từ xa dùng cho những lần còn lại.

7h30 – 9h00: ra nương. Giờ này còn người hái. Xem ba thứ: người hái đang hái mấy lá, búp trong sọt có đều không, và nương có dấu hiệu phun thuốc gần đây không. Hỏi người hái ngày hái gần nhất và ngày hái tiếp theo.

9h00 – 11h00: vào xưởng. Đây là nơi quyết định vị của trà. Xem khu héo, tôn quay diệt men, máy vò, lò sấy, khu lấy hương, khu sàng phân loại và khu đóng gói. Hỏi công suất mỗi mẻ, thời gian từ lúc búp rời nương tới lúc vào diệt men, và nhật ký sản xuất được ghi thế nào.

11h00 – 12h00: xem hồ sơ. Yêu cầu xem bản gốc hoặc bản sao: giấy an toàn thực phẩm, chứng nhận canh tác, chứng nhận hệ thống quản lý, phiếu kiểm nghiệm gần nhất. Đối chiếu địa chỉ trên giấy với địa chỉ nơi anh chị đang đứng.

13h30 – 15h00: thử mẫu. Thử ít nhất ba hạng ở ba mức giá, cùng ấm, cùng nước, cùng thời gian hãm. Xin mỗi hạng một mẫu mang về để pha lại tại điểm bán của mình.

15h00 – 16h30: bàn điều kiện thương mại. Giá theo kg, quy cách đóng gói, thời gian giao, phương thức thanh toán, chính sách khi lô sau lệch vị, chính sách khu vực. Ghi lại bằng văn bản ngay trong buổi, đừng để về nhà mới hỏi qua tin nhắn.

Mang theo gì. Sổ ghi, điện thoại còn pin, một túi đựng mẫu, giày đi được trên đất dốc, áo mưa mỏng. Nếu định quay phim trong xưởng thì hỏi trước, nhiều cơ sở có quy định riêng.

Cách chúng tôi bố trí một buổi đón đoàn có trong bài thăm vườn và xưởng chè Thái Nguyên và trang trải nghiệm vùng chè. Khách nước ngoài xem bản tiếng Anh TRAVINA tea tours.

Chọn vùng theo mô hình kinh doanh của anh chị

Sau chuyến đi, quyết định thường gọn lại thành ba hướng.

• Bán lẻ theo tên hạng, khách hỏi nguồn gốc nhiều. Ưu tiên cơ sở có giấy tờ đầy đủ và có mã lô, dù giá nhỉnh hơn.
• Bán cho quán, bếp ăn, số lượng đều mỗi tháng. Ưu tiên cơ sở đủ năng lực sản xuất liên tục và cam kết thời gian giao.
• Làm quà tặng doanh nghiệp theo mùa. Ưu tiên cơ sở làm được bao bì và có lịch sản xuất trước Tết. Hàng Tết chốt từ tháng 10.

Phân hạng hàng trong tỉnh và cách gọi tên từng hạng, anh chị xem bài các loại chè Thái Nguyên theo phẩm cấp trước khi đi, để lúc đứng ở xưởng gọi đúng tên thứ mình cần.