Lịch sử trà sen Tây Hồ qua các mốc, và cửa hàng nhập hàng mùa rằm, lễ chùa

Lịch sử trà sen Tây Hồ bắt đầu ở các làng ven Hồ Tây, đậm nét ở làng Quảng An, nơi người ta ướp trà búp Thái Nguyên bằng hương sen Bách Diệp qua nhiều đời. Tương truyền trà này từng có mặt trong phủ chúa Trịnh và cung đình nhà Nguyễn. Mốc có văn bản là tháng 8/2024, khi nghề ướp trà sen Quảng An thành di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Hợp tác xã có Trà Sen Tây Hồ; phần lớn bài dành cho cửa hàng nhập hàng mùa rằm, lễ chùa.

Lịch sử trà sen Tây Hồ bắt đầu từ làng ven hồ nào?

Theo Báo Sài Gòn Giải Phóng (8/2024), làng Quảng An có tên cũ là Xóm Mẩu, một dải đất nhô ra lòng Hồ Tây, quanh là ao, đầm. Lớp bùn dày ở đó hợp với giống sen Bách Diệp: bông to, nhiều lớp cánh, hương đậm. Người làng sống cạnh đầm sen, nên ướp trà bằng sen thành nghề nhà, truyền từ đời này sang đời khác. Lịch sử trà sen Tây Hồ vì thế gắn với một giống sen và một mặt hồ cụ thể.

Quảng An không phải nơi độc quyền. Báo Pháp Luật Việt Nam (2017) kể các gia đình ở Quảng An, Nghi Tàm, Quảng Bá cùng giữ nghề. Báo Nhân Dân (2019) nhắc thêm Nhật Tân, Tứ Liên. Khi kể lịch sử trà sen Tây Hồ cho khách, nói “các làng ven Hồ Tây, đậm nét ở Quảng An” là vừa đúng, vừa không bỏ sót ai.

Trà sen là hai thứ ghép lại: trà búp xanh làm nền và hương sen. Nhiều bài báo ghi nghệ nhân Quảng An quen dùng trà búp Thái Nguyên làm nền, vì cánh nhỏ, xoăn, dễ hút hương. Sen Hồ Tây nở khoảng tháng 5 đến cuối tháng 8, nên trà sen làm theo mùa. Chuyện một bông sen được ướp ra sao, chúng tôi kể riêng ở bài một bông trà sen Tây Hồ được làm ra sao.

Lịch sử trà sen Tây Hồ: đâu là giai thoại, đâu là giấy tờ

Trên mạng có nhiều chuyện về trà sen: trà “thiên cổ”, trà tiến vua. Phần lớn là lời kể truyền miệng. Báo Sài Gòn Giải Phóng (2024) viết trà sen từng được phủ chúa Trịnh ưa chuộng, triều Nguyễn thưởng thức và từng là đồ tiến cống, nhưng không dẫn văn bản gốc. Người bán nên kể phần này của lịch sử trà sen Tây Hồ kèm chữ “tương truyền”, không nói như chuyện đã chứng minh.

Phần có giấy tờ của lịch sử trà sen Tây Hồ thì rõ hơn: trang văn in thành sách, quyết định của thành phố, quyết định của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Bảng dưới gom tám mốc, mỗi mốc ghi nguồn.

8 mốc lịch sử trà sen Tây Hồ có nguồn để kể lại

Tám mốc lịch sử trà sen Tây Hồ đi từ giai thoại xa đến văn bản gần. Cột cuối ghi mức chắc chắn, để người bán biết câu nào nói thẳng, câu nào thêm “tương truyền”.

Lịch sử trà sen Tây Hồ qua trang văn Nguyễn Tuân

Nhiều người Hà Nội biết trà sen qua văn chương trước khi uống. Trong “Chén trà trong sương sớm”, Nguyễn Tuân viết nước pha trà không gì thơm lành bằng nước đọng trên lá sen. Đó là lịch sử trà sen Tây Hồ theo nghĩa văn hóa, dù ngày nay chẳng ai pha trà như thế.

Báo Nhân Dân (2020) kể thêm các phố Hàng Ngang, Hàng Đào xưa là nơi mua hoa sen của làng ven hồ, nên trà sen sớm thành quà biếu của phố cổ, một nét ít người nhắc khi kể lịch sử trà sen Tây Hồ.

Lịch sử trà sen Tây Hồ gần đây: sen thu hẹp, nghề được ghi danh

Đoạn gần đây của lịch sử trà sen Tây Hồ có cả buồn lẫn vui. Báo Nhân Dân (7/2024) ghi Quảng An còn hơn 30 hộ giữ nghề, mỗi mùa làm khoảng 500 kg trà sen truyền thống; nhiều đầm như Đầu Đồng, Thủy Sứ, ao Chéo bị ô nhiễm, sen chết dần. Tháng 8/2024, nghề được ghi danh. Đến 8/2026, Vietnam+ vẫn viết diện tích sen tiếp tục thu hẹp.

Báo Nhân Dân (2019) cũng nhắc chuyện “sen xổi” làm theo phong trào, có nơi dùng hương liệu, ảnh hưởng tới tiếng của trà sen Tây Hồ. Với người bán, đây là lời nhắc: kể lịch sử trà sen Tây Hồ cho đúng, và nói rõ sản phẩm mình bán do ai làm, làm ở đâu.

Người bán kể lịch sử trà sen Tây Hồ thế nào cho đúng mực

Mùa lễ, khách mua trà sen phần đông là người đi chùa, người biếu thầy, biếu ông bà. Họ hỏi ít về hương vị, hỏi nhiều về ý nghĩa, tức là về lịch sử trà sen Tây Hồ. Chúng tôi hay gặp chủ cửa hàng kể quá tay: “trà vua uống”, “trà di sản”, “trà làng Quảng An chính gốc”. Kể vậy dễ bán một lần, gặp khách hiểu chuyện thì mất uy tín cả quầy.

Hàng của hợp tác xã ghi rõ nơi làm là Thái Nguyên, vùng Đại Từ – La Bằng. Chúng tôi không nhận là người làng Quảng An, và mong đại lý giới thiệu đúng như vậy: kể lịch sử trà sen Tây Hồ là kể chuyện của nghề, còn chuyện của gói trà là chuyện vùng chè nơi hái búp.

Ba câu ngắn kể lịch sử trà sen Tây Hồ ở quầy

Khách mùa lễ đông, người bán không có thời gian kể dài. Ba câu này đủ dùng: “Trà sen là trà búp ướp hương sen Hồ Tây, nghề có từ lâu ở làng Quảng An.” “Năm 2024 nghề ướp trà sen Quảng An được ghi danh di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.” “Người Hà Nội xưa dùng trà sen để biếu, mời khách quý, nên giờ vẫn hay chọn cho dịp lễ.” Ba câu ấy là bản rút gọn của lịch sử trà sen Tây Hồ, câu nào cũng có nguồn.

Muốn kể rộng hơn lịch sử trà sen Tây Hồ, sang chỗ đứng của trà sen trong lối uống trà người Việt, anh chị đọc bài trà sen và văn hóa trà đạo Việt Nam.

Mùa rằm, Vu Lan, lễ chùa 2027: lịch nhập trà sen của cửa hàng

Biết lịch sử trà sen Tây Hồ giúp bán, nhưng hàng phải về đúng ngày. Ngoài Tết, trà sen bán theo nhịp âm lịch: rằm tháng Giêng, mùa lễ chùa đầu năm, Phật đản, Vu Lan, mùng 1 và rằm hằng tháng. Các ngày dưới đây đã đối chiếu lịch âm năm Đinh Mùi. Cột “nên chốt” là gợi ý của chúng tôi, dựa trên thời gian xuất hàng sỉ: đơn dưới 100 kg xuất trong 24 giờ, từ 100 kg trong 2 ngày, cộng thời gian đi đường.

Rằm tháng Giêng và mùa lễ chùa đầu năm

Rằm tháng Giêng năm Đinh Mùi rơi vào thứ Bảy 20/02/2027, chỉ hai tuần sau mùng 1. Hàng cho rằm phải về cùng đợt hàng Tết, vì sau Tết giao vận chậm. Cửa hàng gần chùa lớn, đền phủ nên để riêng một phần cho cả tháng Giêng, vì khách đi lễ đầu năm kéo tới hết tháng, và hay mua hộp trà sen kèm vài câu hỏi về lịch sử trà sen Tây Hồ. Lịch chi tiết có trong bài lịch nhập hàng Tết cho đại lý trà.

Phật đản, Vu Lan: kể lịch sử trà sen Tây Hồ vừa đủ

Phật đản và Vu Lan là hai mùa khách mua trà sen để dâng lễ, biếu nhà chùa, biếu cha mẹ. Hoa sen gắn với nhà Phật, nên khách nghĩ đến trà sen trước. Người bán chỉ cần nói lịch sử trà sen Tây Hồ là quà người Hà Nội xưa dành cho dịp trang trọng, không cần thêm chuyện tâm linh. Vu Lan 2027 rơi vào thứ Hai 16/08, giữa mùa sen, khách hay hỏi “trà mới chưa”, nên hỏi hợp tác xã ngày làm của lô hàng trước khi trả lời.

Chọn hàng dâng lễ, biếu nhà chùa theo ngân sách

Khách dịp lễ chia ba nhóm: người đi lễ mua một hai hộp nhỏ để dâng; người biếu chùa, biếu thầy mua hộp đẹp hoặc set; ban tổ chức, đạo tràng, công ty đặt nhiều suất cùng lúc. Bảng dưới xếp hàng của hợp tác xã theo ba nhóm ấy, giá là giá niêm yết trên website. Giới thiệu hộp trà sen thì kèm vài câu lịch sử trà sen Tây Hồ; hộp trà xanh thì kể chuyện vùng chè nơi hái búp.

Với khách đi lễ, Hộp Trà Vạn Phúc giá thấp, dễ mua nhiều. Với khách biếu, Trà Gạo Sen Bách Diệp Tây Hồ trên nền trà đinh, hoặc set Tâm Trà Thanh Liên có ấm chén, là hai lựa chọn trang trọng. Khách không quen hương sen có thể chuyển sang Trà Hoa Nhài. Cả dòng ướp sen xem ở nhóm trà Thái Nguyên ướp sen.

Giá nhập theo cấp đại lý, tính trên một hộp

Trà và hộp trà nhập theo chiết khấu đại lý công khai 35%, 40% hoặc 45% tùy cấp, trừ trên giá niêm yết. Hộp Trà Vạn Phúc 38.000đ: cấp 35% nhập 24.700đ, cấp 40% nhập 22.800đ, cấp 45% nhập 20.900đ. Hộp Trà Đặc Sản Thái Nguyên 92.000đ: lần lượt 59.800đ, 55.200đ, 50.600đ. Trà Hoa Nhài 120.000đ/100 g: 78.000đ, 72.000đ, 66.000đ. Set quà như Thanh Liên tính theo nhóm set riêng, báo khi đặt hàng. Điều kiện từng cấp xem ở trang chiết khấu đại lý trà Thái Nguyên.

Lượng nhập và bày kệ có thẻ lịch sử trà sen Tây Hồ

Không có con số chung cho mọi cửa hàng. Chủ cửa hàng làm tốt thường nhìn lại số bán của chính mình mùa trước, chia hai phần: khách quen mua đều, và phần tăng riêng của mùa lễ.

Cửa hàng mới mở chưa có số mùa trước thì nhập ít, ưu tiên hộp nhỏ giá thấp, coi mùa lễ đầu là mùa lấy số liệu. Ví dụ cho cửa hàng đã có số: Vu Lan năm trước cửa hàng bán 60 hộp nhỏ, trong đó 20 hộp là khách quen tháng nào cũng mua, phần tăng của mùa lễ là 40 hộp. Năm nay nhập đợt đầu 50 hộp (20 hộp khách quen cộng 30 hộp, tức ba phần tư phần tăng), theo dõi một tuần trước lễ, bán nhanh thì gọi thêm.

Hàng ướp hương nên nhập vừa đủ. Bài giao trà sen cho khách sỉ có phần đóng gói, hạn dùng và kiểm hàng khi nhận. Chính sách mua lại 70% hàng tồn chỉ áp cho trà phổ thông dạng túi, không áp cho hộp, set hay hàng in riêng. Hộp còn sau lễ nên dùng làm hàng mời thử hoặc ghép giỏ quà mùa sau.

Kệ trà sen để xa hương, nến

Kệ trà sen không đặt cạnh hương, nến, hoa tươi, vì trà khô ăn mùi rất nhanh. Cửa hàng đồ lễ hay để trà chung với hương trầm cho tiện, đó là chỗ dễ hỏng hàng.

Cạnh kệ, đặt một thẻ cỡ bưu thiếp in ba câu về lịch sử trà sen Tây Hồ ở phần trên, kèm dòng “nghề ướp trà sen Quảng An được ghi danh di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2024”. Thẻ lịch sử trà sen Tây Hồ ấy không ghi “trà di sản”, không ghi “trà tiến vua”, và không đặt đè lên nhãn hàng.

Đơn của nhà chùa, đạo tràng, ban tổ chức lễ

Mùa Vu Lan, nhiều chùa và đạo tràng đặt vài trăm suất trà tặng Phật tử, khách dự lễ. Có công ty đặt quà Vu Lan để nhân viên biếu cha mẹ. Những đơn này giao một lần, cần đúng ngày, hay muốn in tên chùa, tên đơn vị lên hộp.

Chính sách cho các đơn này: hàng có sẵn, không in thì không cọc. Đơn doanh nghiệp, đơn trước Tết không in logo cọc 20–30%. Mọi đơn có in logo, in tên chùa, khắc tên đều cọc 50%, nhận từ 200 suất; giá in báo khi chốt đơn. Phí vận chuyển đơn quà báo khi chốt đơn. Hợp tác xã xuất hóa đơn VAT cho chùa, công ty cần chứng từ.

Đơn in riêng cần thời gian duyệt mẫu: với Vu Lan 16/08/2027, nên chốt mẫu in từ giữa tháng 7 dương lịch; với Phật đản 20/05/2027, chốt từ giữa tháng 4. Nội dung in, kể cả vài dòng lịch sử trà sen Tây Hồ nếu chùa muốn đưa lên hộp, gửi cùng mẫu logo để duyệt một lần.

Cách làm hộp quà in tên cho tổ chức xem ở trang quà tặng trà cho doanh nghiệp. Nhiều đơn chùa đi qua cửa hàng quen gần chùa; đại lý được bảo hộ khu vực, nên khách trong vùng vẫn là khách của đại lý. Điều kiện xem ở trang chính sách đại lý.

Câu hỏi thường gặp

Hợp tác xã có phải cơ sở ở làng Quảng An không?

Không. Hợp tác xã Tâm Trà Việt ở Thái Nguyên, có hai cơ sở Đại Từ và La Bằng, 90 hộ xã viên, vùng nguyên liệu 40,5 ha canh tác theo quy trình VietGAP. Chúng tôi làm trà ướp sen theo kiểu Tây Hồ, không nhận là hàng làng Quảng An. Phần lịch sử trà sen Tây Hồ trong bài là để người bán kể cho khách, không phải để gắn tên làng lên sản phẩm.

Có được in chữ “di sản” lên hộp trà sen không?

Không nên. Quyết định năm 2024 ghi danh nghề ướp trà sen Quảng An, tức nghề của một cộng đồng, không cấp danh hiệu cho sản phẩm nào. In “trà di sản” lên hộp dễ làm khách hiểu nhầm. Muốn nhắc lịch sử trà sen Tây Hồ, anh chị để trên thẻ kệ, viết đúng tên nghề và năm ghi danh.

Lịch sử trà sen Tây Hồ có nên đưa vào bài đăng fanpage mùa Vu Lan không?

Nên, nhưng gọn: ba đến năm câu lịch sử trà sen Tây Hồ, về nghề ở làng ven Hồ Tây, năm ghi danh 2024, thói quen biếu trà sen của người Hà Nội xưa, cuối bài là giá và cách đặt. Tránh viết trà sen “mang lại phước lành” hay câu nào về sức khỏe, vì người bán không có căn cứ nói những điều đó.

Khách hỏi lịch sử trà sen Tây Hồ bắt đầu từ năm nào thì trả lời sao?

Nói thật là chưa có năm khởi đầu được ghi chép. Lịch sử trà sen Tây Hồ trước thế kỷ 20 chủ yếu là lời kể về phủ chúa Trịnh, cung đình nhà Nguyễn. Mốc in thành sách anh chị có thể nêu là năm 1940 với Vang bóng một thời, còn mốc văn bản nhà nước là năm 2024. Khách quý câu trả lời thật hơn một con số đoán.

Nhân viên mới nên đọc gì để nắm lịch sử trà sen Tây Hồ?

Hai tài liệu đủ dùng: trang tin của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ngày 13/08/2024 về đợt ghi danh, và phóng sự ảnh “Trà ướp sen Tây Hồ” của Báo Nhân Dân năm 2024 về các nghệ nhân Quảng An. Cả hai có link trong mục nguồn cuối bài. Đọc xong, cho nhân viên tập nói lại ba câu ở quầy.

Xin mẫu trà sen để nếm trước có được không?

Được. Anh chị đăng ký ở trang xin mẫu thử, ghi rõ muốn nếm trà sen, trà hoa hay trà xanh làm hộp lễ. Nếm trước giúp anh chị tả hương vị cho khách bằng lời của mình, thay vì đọc lại lời quảng cáo.

Gọi hợp tác xã trước mùa lễ

Hàng cho rằm tháng Giêng đi cùng đợt Tết, nên gọi từ bây giờ. Anh chị nhắn Zalo hoặc gọi hotline B2B 0368.151.678, báo ba việc: dịp lễ nào, khoảng bao nhiêu hộp hoặc suất, có in tên chùa, logo hay không. Cần báo giá bằng văn bản, hóa đơn VAT hay hợp đồng đại lý, anh chị để lại thông tin ở trang liên hệ, chúng tôi gọi lại.

Nguồn tham khảo

• Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (2024), 17 di sản văn hóa phi vật thể vào Danh mục quốc gia
• Báo Sài Gòn Giải Phóng (2024), Di sản tri thức làm trà sen Tây Hồ
• Báo Nhân Dân (2024), Trà ướp sen Tây Hồ
• Báo Nhân Dân (2019), Độc đáo trà sen Tây Hồ
• Báo Nhân Dân (2020), “Dệt” hương cho trà
• Báo Pháp Luật Việt Nam (2017), Làm sống dậy “Tiên ẩm” đất Tràng An
• Vietnam+ (2026), Để di sản ướp trà sen Quảng An song hành cùng nhịp sống đương đại
• Báo Hà Tĩnh, công cụ lịch âm, tra ngày 20/02/2027, 20/05/2027 và 16/08/2027 (2027)

Mua trà chính hãng từ nơi sản xuất

Trà ướp hoa của hợp tác xã

TRAVINA – HTX Tâm Trà Việt sản xuất trực tiếp tại Đại Từ – La Bằng, Thái Nguyên. Đặt hàng thẳng từ xưởng, không qua trung gian.

Trà Sen Tây Hồ – Trà Thái… 90.000 ₫ Xem & đặt mua → Trà Hoa Nhài (Lài) Thái Nguyên 120.000 ₫ Xem & đặt mua → Trà Hoa Bưởi Thái Nguyên 120.000 ₫ Xem & đặt mua → Nụ Trà Hoa – Nụ Hoa Trà… 150.000 ₫ Xem & đặt mua →

Xem toàn bộ sản phẩm Nhắn Zalo 0855.318.678 Gọi đặt hàng

Cần mua sỉ theo kilogram hoặc mở đại lý? Xem trang nhập sỉ · Chính sách đại lý