Bản đồ vùng trà Việt Nam: chọn nguồn nào cho danh mục của anh chị

Chúng tôi là Hợp tác xã Tâm Trà Việt, làm chè tại Đại Từ và La Bằng, tỉnh Thái Nguyên. Bài này viết cho đại lý, nhà phân phối và đơn vị thu mua đang dựng danh mục và cần biết đi tìm từng dòng hàng ở đâu. Chúng tôi không xếp hạng vùng nào hơn vùng nào; mỗi vùng phục vụ một kiểu khách khác nhau. Số liệu của các vùng ngoài Thái Nguyên chúng tôi không nắm nên chỉ nêu định tính.

Việt Nam có mấy nhóm vùng trà lớn

Trung du và miền núi phía Bắc. Thái Nguyên, Phú Thọ, Tuyên Quang, Yên Bái, Lạng Sơn. Đây là nơi tập trung nghề làm trà xanh bán theo tên hạng. Hái tay phổ biến ở các vùng làm hàng phẩm cấp cao, hái máy dùng cho hàng số lượng lớn.

Các tỉnh vùng cao phía Bắc. Hà Giang, Lào Cai, Sơn La, Điện Biên và một phần Yên Bái. Cây chè lá to mọc trên núi cao cho dòng Shan Tuyết. Sản lượng mỗi hộ nhỏ, thu theo đợt ngắn.

Cao nguyên Lâm Đồng và Tây Nguyên. Vùng có truyền thống chế biến quy mô lớn, diện tích tập trung, đi mạnh vào trà xanh khối lượng lớn, ô long và nguyên liệu cho chế biến sâu.

Bắc Trung Bộ. Một số tỉnh như Nghệ An có vùng chè phục vụ chủ yếu thị trường trong vùng.

Vùng ven Hà Nội. Không phải vùng trồng, nhưng là nơi có nghề ướp hương lâu đời, đặc biệt là trà sen. Nguyên liệu trà nền thường lấy từ phía Bắc rồi đưa về ướp. Nghề này chúng tôi kể trong bài cây chè và nghề trà theo dòng lịch sử.

Bảng vùng, dòng hàng, mùa vụ và mức giá

Nhóm vùng	Dòng hàng chính	Mùa vụ	Mức giá tham khảo (định tính)	Lưu ý về nguồn
Trung du, miền núi phía Bắc	Trà xanh bán theo phẩm cấp, từ trà bắc tới trà đinh	Hái tháng 3–10; cuối năm cúp chè	Giãn rất rộng theo hạng	Hỏi rõ hạng và chuẩn hái, vì cùng tên gọi có thể khác phẩm cấp
Vùng cao phía Bắc	Trà Shan Tuyết, hàng đặc sản	Vài đợt ngắn, phụ thuộc thời tiết núi cao	Chênh lệch lớn giữa các hộ và các lô	Lô nhỏ, cần mẫu lưu để đối chiếu giữa các đợt
Lâm Đồng và Tây Nguyên	Trà xanh khối lượng lớn, ô long, nguyên liệu chế biến	Thu hái rải đều nhiều tháng	Thấp hơn khi tính trên mỗi kilogram	Cộng cước vận chuyển ra thị trường phía Bắc trước khi so giá
Bắc Trung Bộ	Trà xanh phục vụ thị trường trong vùng	Theo vụ hái của địa phương	Quanh mặt bằng hàng phổ thông	Hỏi khả năng cung cấp đều cho đơn lặp lại
Vùng ven Hà Nội	Trà ướp hương, nhất là trà sen	Trà sen theo mùa sen, khoảng giữa năm	Cao do công ướp và trà nền	Hỏi trà nền lấy từ đâu và ướp bằng hoa tươi hay hương liệu

Cột giá chỉ để so tương đối giữa các nhóm. Chúng tôi chỉ công bố giá của chính mình; giá vùng khác anh chị phải lấy báo giá trực tiếp.

Mỗi vùng mạnh dòng hàng nào trên bản đồ cả nước

Cần trà xanh bán theo tên hạng cho cửa hàng. Tìm ở vùng trung du phía Bắc. Điểm mạnh là danh mục phân hạng rõ, có giá niêm yết theo hạng, dễ giải thích cho khách. Phân hạng chi tiết có ở bài các hạng chè Thái Nguyên và cách gọi tên.

Cần hàng đặc sản cho quầy quà vùng miền. Tìm ở vùng cao phía Bắc. Chấp nhận lô nhỏ, giá không ổn định và vị lệch giữa các đợt.

Cần ô long. Nguồn lớn nằm ở Lâm Đồng. Chúng tôi cũng làm một mã ô long tại xưởng La Bằng là Ô Long Đông Tam Đảo, túi 215 g giá niêm yết 269.000đ, nhưng sản lượng nhỏ, không phải nguồn cho nhu cầu khối lượng lớn.

Cần trà ướp hương làm quà. Nghề ướp tập trung quanh Hà Nội, nhưng nhiều đơn vị ở vùng trồng cũng tự ướp. Chúng tôi ướp trà sen, hoa nhài và hoa bưởi ngay tại chỗ, trong đó hoa nhài và hoa bưởi do chính hợp tác xã trồng và thu hái.

Càng nhiều vùng trong danh mục thì càng nhiều nhà cung cấp phải quản. Quy trình sàng lọc nguồn hàng giúp anh chị giữ số đầu mối ở mức kiểm soát được.

Cần nguyên liệu giá thấp cho pha chế. Nguồn nằm ở các vùng làm khối lượng lớn. Chúng tôi nói rõ ngay: danh mục của chúng tôi không có trà vụn, trà cám, và chúng tôi không nhận phối trộn theo công thức của khách.

Chọn hai đến ba vùng làm nguồn chính

Nhiều điểm bán mở rộng bằng cách thêm nguồn. Cách hiệu quả hơn là làm ngược lại: chọn hai đến ba nguồn, mỗi nguồn phụ trách một nhóm hàng, rồi làm sâu.

• Một nguồn chủ lực cho dòng bán chạy nhất, chiếm phần lớn doanh thu. Nguồn này phải có giấy tờ đầy đủ và giao hàng đều.
• Một nguồn bổ sung cho nhóm hàng cao cấp hoặc hàng quà theo mùa.
• Tối đa một nguồn thử nghiệm cho mã mới, với số lượng nhỏ.

Cách này giúp anh chị đàm phán tốt hơn vì sản lượng dồn vào ít đầu mối, và giảm hẳn công quản lý. Với chúng tôi, đơn từ 20 triệu đồng được hỗ trợ 100% phí vận chuyển, nên gom đơn cũng có lợi trực tiếp về chi phí.

Rủi ro khi lấy hàng nhiều nguồn

Lệch vị. Mỗi vùng, mỗi giống, mỗi xưởng cho một kiểu nước khác nhau. Bán cùng một tên hạng từ ba nguồn thì khách quen sẽ nhận ra.

Khó truy xuất. Càng nhiều nguồn thì càng nhiều hệ thống mã lô khác nhau, và khi có khiếu nại anh chị khó lần ngược.

Khó ghi nhãn. Nếu đóng gói dưới nhãn riêng, mỗi nguồn đòi một cách ghi nơi sản xuất. Ghi gộp cho tiện là sai quy định ghi nhãn.

Vốn phân tán. Mỗi nguồn có mức nhập tối thiểu riêng. Ba nguồn nghĩa là ba khoản vốn đọng cùng lúc.

Mất lợi thế đàm phán. Chia nhỏ sản lượng thì không nguồn nào coi anh chị là khách lớn, và anh chị không được hưởng điều khoản tốt.

Bức tranh tiêu thụ và xuất khẩu của ngành, chúng tôi viết riêng trong hai bài thị trường trà trong nước và xuất khẩu chè Việt Nam. Đối tác nước ngoài xem bản tiếng Anh Bulk tea export from Vietnam. Khách lẻ muốn xem toàn bộ mặt hàng đang bán thì vào danh mục đầy đủ trên Thuận Trà Thái Nguyên.