Kinh tế tập thể là gì, vai trò của hợp tác xã ở nông thôn hôm nay

Kinh tế tập thể là gì, vai trò của hợp tác xã ở nông thôn hôm nay

Kinh tế tập thể là thành phần kinh tế gồm tổ hợp tác, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã và các tổ chức đại diện, nơi người dân tự nguyện góp vốn, góp sức làm chung và chia lợi ích theo mức độ tham gia. Nghị quyết 20-NQ/TW ngày 16/6/2022 xác định đây là thành phần kinh tế quan trọng, phải được củng cố và phát triển.

Bài dưới giải thích các hình thức của kinh tế tập thể, mục tiêu đến năm 2030, vai trò của hợp tác xã ở nông thôn hôm nay và góc nhìn của một hợp tác xã chè đang vận hành.

Kinh tế tập thể là cách nhiều hộ, nhiều người lao động cùng góp vốn, góp công để làm những việc mà từng người đứng riêng khó làm: mua vật tư giá tốt, dùng chung máy móc, chế biến, giữ chuẩn chất lượng và bán ra với số lượng đủ lớn. Ở nông thôn Việt Nam, hình ảnh quen thuộc của kinh tế tập thể là hợp tác xã nông nghiệp.

Chúng tôi là Hợp tác xã Tâm Trà Việt, 90 hộ thành viên làm chè ở Thái Nguyên. Bài này viết theo văn bản của Đảng, Nhà nước và báo chí đã công bố, rồi thêm góc nhìn của người đang trực tiếp vận hành một tổ chức kinh tế tập thể.

Kinh tế tập thể là gì?

Nghị quyết 20-NQ/TW của Hội nghị Trung ương 5 khóa XIII, ký ngày 16/6/2022, về tiếp tục đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế tập thể trong giai đoạn mới, khẳng định kinh tế tập thể là thành phần kinh tế quan trọng, phải được củng cố và phát triển cùng kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân.

Theo các bài phân tích nghị quyết trên báo chí, các tổ chức kinh tế tập thể gồm tổ hợp tác, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã và các tổ chức đại diện. Điểm chung của mô hình kinh tế tập thể là phân phối theo mức độ tham gia dịch vụ, theo hiệu quả lao động và theo vốn góp, không chỉ theo số vốn bỏ vào như công ty.

Kinh tế tập thể khác kinh tế tư nhân ở đâu?

Trong một công ty, người góp nhiều vốn có quyền quyết định lớn hơn và nhận phần lợi nhuận lớn hơn. Trong kinh tế tập thể, thành viên vừa là người góp vốn vừa là người sử dụng dịch vụ của tổ chức. Một hộ chè bán búp cho hợp tác xã nhiều hơn thì được hưởng phần chia theo mức sử dụng dịch vụ nhiều hơn, không chỉ dựa vào vốn góp.

đồi chè của các hộ thành viên, một mô hình kinh tế tập thể ở nông thôn
Hộ thành viên cùng canh tác theo một quy trình chung

Các hình thức của kinh tế tập thể hiện nay

Luật Hợp tác xã số 17/2023/QH15, có hiệu lực từ 01/7/2024, quy định các tổ chức kinh tế tập thể chính. Mỗi hình thức có điều kiện về số thành viên và tư cách pháp lý khác nhau.

Hình thứcSố thành viên tối thiểuTư cách pháp nhânVí dụ ở nông thôn
Tổ hợp tác02 thành viên, theo hợp đồng hợp tácKhôngNhóm hộ đổi công, thuê chung máy hái
Hợp tác xã05 thành viên chính thứcCóHợp tác xã chè, rau, cây ăn quả
Liên hiệp hợp tác xã03 hợp tác xã thành viên chính thứcCóNhiều hợp tác xã chung xưởng, chung đầu ra
Tổ chức đại diệnTheo điều lệTheo quy định riêngHệ thống Liên minh hợp tác xã Việt Nam

Sự khác nhau giữa ba hình thức đầu được viết kỹ trong bài tổ hợp tác, hợp tác xã và liên hiệp hợp tác xã khác nhau thế nào. Riêng khái niệm hợp tác xã và điểm khác công ty có trong bài hợp tác xã là gì.

Mục tiêu phát triển kinh tế tập thể đến năm 2030

Nghị quyết 20-NQ/TW đặt mục tiêu cụ thể cho kinh tế tập thể đến năm 2030. Các con số dưới đây được báo chí đăng tải khi nghị quyết ban hành.

Chỉ tiêu đến năm 2030Mục tiêu
Tổ hợp tácKhoảng 140.000 tổ, 2 triệu thành viên
Hợp tác xãKhoảng 45.000 hợp tác xã, 8 triệu thành viên
Liên hiệp hợp tác xãKhoảng 340 liên hiệp, 1.700 hợp tác xã thành viên
Chất lượngTrên 60% tổ chức kinh tế tập thể đạt loại tốt, khá
Tầm nhìn 2045Thu hút tối thiểu 20% dân số tham gia tổ chức kinh tế tập thể

Để cụ thể hóa, Chính phủ ban hành Nghị quyết 09/NQ-CP ngày 02/02/2023 về chương trình hành động thực hiện Nghị quyết 20. Riêng hợp tác xã nông nghiệp, Nghị quyết 106/NQ-CP ngày 18/7/2023 đặt mục tiêu đến năm 2025 có từ 60% trở lên hợp tác xã nông nghiệp loại tốt, khá, tối thiểu 300 mô hình điển hình và trên 3.000 hợp tác xã nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao.

Kinh tế tập thể đang ở đâu so với mục tiêu?

Theo số liệu ước tính năm 2022 được báo chí dẫn lại, cả nước có 29.378 hợp tác xã, 125 liên hiệp hợp tác xã và khoảng 71.000 tổ hợp tác. So với mục tiêu 45.000 hợp tác xã và 140.000 tổ hợp tác vào năm 2030, kinh tế tập thể còn khoảng cách lớn. Các bài phân tích cũng nêu số thành viên bình quân trong mỗi hợp tác xã có xu hướng giảm.

Số liệu chính thức mới hơn được công bố theo kỳ báo cáo của cơ quan quản lý. Người cần con số cập nhật cho báo cáo nên tra cổng thông tin của Liên minh hợp tác xã Việt Nam hoặc Sở Tài chính, Sở Nông nghiệp và Môi trường nơi mình ở.

xưởng chế biến chè chung của hợp tác xã trong kinh tế tập thể
Xưởng chế biến chung là việc từng hộ khó tự đầu tư

Vai trò của kinh tế tập thể ở nông thôn hôm nay

Ở nông thôn, hộ sản xuất nhỏ lẻ gặp ba bài toán lớn: giá vật tư cao vì mua lẻ, khó giữ chất lượng đồng đều, và bán ra bị ép giá vì sản lượng mỗi hộ ít. Kinh tế tập thể giải các bài toán này bằng cách gom lại: mua chung, làm chung quy trình, bán chung một thương hiệu.

Bốn việc hợp tác xã nông nghiệp làm được mà hộ đơn lẻ khó làm

  • Chứng nhận cả vùng: một hộ khó tự làm VietGAP, nhưng hợp tác xã có thể tổ chức chứng nhận theo vùng và giữ hồ sơ chung.
  • Chế biến và đóng gói: xưởng, máy móc, kho và đóng gói có mã vạch đòi hỏi vốn và người quản lý mà một hộ khó tự lo.
  • Ký hợp đồng lớn: người mua sỉ, chuỗi cửa hàng cần bên bán có tư cách pháp nhân, xuất hóa đơn và giao đủ số lượng.
  • Tiếp cận chính sách: nhiều chương trình hỗ trợ của Nhà nước dành cho tổ chức kinh tế tập thể đã đăng ký.

Những việc cụ thể hợp tác xã làm cho bà con được viết riêng trong bài hợp tác xã nông nghiệp. Người muốn tự lập một hợp tác xã có thể xem các bước ở bài thành lập hợp tác xã.

Những khó khăn của kinh tế tập thể

Kinh tế tập thể không tự nhiên hiệu quả chỉ vì có nhiều người. Nhiều hợp tác xã thành lập xong chỉ hoạt động trên giấy, hoặc gặp khó vì thiếu người quản lý, thiếu vốn và thiếu đầu ra. Đây cũng là lý do Nghị quyết 20 đặt riêng mục tiêu về tỷ lệ tổ chức đạt loại tốt, khá.

Khó khăn thường gặpBiểu hiệnHướng xử lý
Thiếu người quản lýSổ sách rối, thành viên không nắm tình hìnhĐào tạo cán bộ, thuê kế toán, công khai sổ sách
Thiếu vốnKhông đủ tiền thu mua lúc chính vụVốn góp rõ ràng, vay theo chương trình hỗ trợ
Thiếu đầu raHàng làm ra phải bán lại cho thương láiXây thương hiệu, ký hợp đồng với đại lý, nhà phân phối
Thành viên thiếu gắn bóBán ra ngoài khi giá cao, quay lại khi giá thấpQuy chế thu mua rõ, chia lợi ích theo mức sử dụng dịch vụ
búp chè thu hoạch theo quy trình chung của hợp tác xã
Búp chè được thu mua theo quy chế của hợp tác xã

Thành viên được gì khi tham gia kinh tế tập thể?

Người tham gia kinh tế tập thể thường hỏi câu thực tế: góp vốn, góp công rồi thì mình được gì. Quyền lợi cụ thể do điều lệ từng tổ chức quy định, nhưng có mấy nhóm lợi ích chung mà thành viên hợp tác xã nông nghiệp thường nhận được.

  • Dịch vụ đầu vào: vật tư, giống, phân bón mua theo số lượng lớn nên giá tốt hơn mua lẻ; có hướng dẫn kỹ thuật theo quy trình chung.
  • Đầu ra: sản phẩm được thu mua theo quy chế, không phải tự chạy đi tìm thương lái mỗi vụ.
  • Chia lợi ích: phần lãi chia theo mức độ sử dụng dịch vụ và theo vốn góp, theo điều lệ đã thông qua tại đại hội thành viên.
  • Quyền biểu quyết: thành viên chính thức tham gia đại hội, bầu bộ máy, quyết định những việc lớn của tổ chức.
  • Thông tin minh bạch: sổ sách, báo cáo tài chính được công khai cho thành viên theo quy định.

Đổi lại, thành viên có nghĩa vụ góp vốn đúng hạn, sử dụng dịch vụ theo cam kết, tuân thủ quy trình sản xuất chung và cùng chịu rủi ro trong phạm vi vốn góp. Kinh tế tập thể bền khi quyền và nghĩa vụ này được ghi rõ ngay từ đầu.

Kinh tế tập thể và chuyển đổi số ở nông thôn

Một hướng mới của kinh tế tập thể là đưa công nghệ vào quản lý và bán hàng: sổ ghi chép điện tử cho vùng trồng, mã vạch và tem truy xuất trên từng gói hàng, bán qua sàn thương mại điện tử, livestream và mạng xã hội. Hợp tác xã gom được nhiều hộ nên dễ đầu tư những công cụ này hơn từng hộ riêng lẻ.

Với người mua sỉ, việc hợp tác xã có mã vạch, có thông tin lô hàng và trả lời đơn hàng qua kênh trực tuyến giúp nhập hàng nhanh hơn, kiểm hàng dễ hơn. Đây cũng là một trong những tiêu chí để phân biệt tổ chức kinh tế tập thể hoạt động thực chất với tổ chức chỉ có trên giấy.

Kinh tế tập thể và chuyện người mua sỉ

Với người mua sỉ, đại lý hay nhà phân phối, làm việc với một tổ chức kinh tế tập thể có điểm lợi và điểm cần kiểm. Điểm lợi là nguồn hàng gom từ nhiều hộ nên sản lượng ổn định hơn, quy trình chung nên chất lượng đồng đều hơn. Điểm cần kiểm là tổ chức đó có tư cách pháp nhân, có xuất hóa đơn và có giấy tờ chất lượng cho đúng sản phẩm hay không.

Bốn giấy tờ nên xin khi nhập hàng từ một hợp tác xã: giấy chứng nhận đăng ký hợp tác xã, giấy chứng nhận an toàn thực phẩm, bản tự công bố sản phẩm và phiếu kiểm nghiệm của lô hàng. Câu hỏi hợp tác xã có phải doanh nghiệp không và ký hợp đồng thế nào được giải thích trong bài hợp tác xã có phải là doanh nghiệp không.

Góc thực tế: kinh tế tập thể trong một hợp tác xã chè

Hợp tác xã Tâm Trà Việt có 90 hộ thành viên, vùng nguyên liệu 40,5 ha canh tác theo quy trình VietGAP, hai cơ sở chế biến ở Đại Từ và La Bằng. Hộ thành viên trồng và chăm sóc chè theo quy trình chung, hợp tác xã lo chế biến, giữ hồ sơ chất lượng, đóng gói có mã vạch và bán ra qua hệ thống đại lý ở nhiều tỉnh.

Cách làm này đúng tinh thần kinh tế tập thể: từng hộ không phải tự đi tìm người mua, còn người mua sỉ nhận được một nguồn hàng có giấy tờ, có hóa đơn, có người chịu trách nhiệm. Mô hình hợp tác xã được làm rõ thêm trong bài Luật Hợp tác xã 2023 có gì mới.

vùng chè liên kết, nơi kinh tế tập thể giúp hộ nhỏ có đầu ra
Vùng chè của Hợp tác xã Tâm Trà Việt ở Thái Nguyên

Làm đại lý hoặc liên kết vùng trồng với Hợp tác xã Tâm Trà Việt

Câu hỏi thường gặp

Kinh tế tập thể gồm những tổ chức nào?

Tổ hợp tác, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã và các tổ chức đại diện, theo cách hiểu được nêu khi phân tích Nghị quyết 20-NQ/TW năm 2022.

Văn bản nào định hướng phát triển kinh tế tập thể hiện nay?

Nghị quyết 20-NQ/TW ngày 16/6/2022 của Ban Chấp hành Trung ương; Nghị quyết 09/NQ-CP ngày 02/02/2023 của Chính phủ về chương trình hành động; Luật Hợp tác xã số 17/2023/QH15 có hiệu lực từ 01/7/2024.

Mục tiêu số hợp tác xã đến năm 2030 là bao nhiêu?

Khoảng 45.000 hợp tác xã với 8 triệu thành viên, theo Nghị quyết 20-NQ/TW.

Kinh tế tập thể khác kinh tế hợp tác thế nào?

Trong cách dùng thông thường, hai cụm này thường được dùng gần nhau. Văn bản hiện hành dùng cụm “kinh tế tập thể” để chỉ chung các tổ chức như tổ hợp tác, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã.

Hộ trồng chè có bắt buộc vào hợp tác xã không?

Không. Tham gia kinh tế tập thể là tự nguyện. Hộ có thể làm thành viên hợp tác xã, tham gia tổ hợp tác hoặc chỉ ký hợp đồng liên kết bán sản phẩm.

Nguồn tham khảo

Tìm nguồn trà từ một hợp tác xã có giấy tờ đầy đủ? Gọi 0368.151.678 để nhận bảng giá sỉ và chính sách đại lý.

Nhóm hộ trồng chè muốn liên kết? Nhắn Zalo 0855.318.678 để hẹn lịch xem vùng chè và trao đổi cách thu mua.

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Thành viên TRAVINA GROUP