TraVina – Gìn giữ và lan tỏa tinh hoa trà Việt

Trà không chỉ là một thức uống hàng ngày mà còn là một phần không thể thiếu của cuộc sống và văn hóa người Việt Nam. Điều đó thể hiện rõ qua sự đa dạng của bề dày lịch sử, các loại trà và cách mà chúng đã chắt lọc những hương vị độc đáo từ con người, thiên nhiên ban tặng. Trong bài viết này, chúng ta cùng Travina điểm qua 1 chút hành trình của trà Việt trong suốt chiều dài 4000 năm lịch sử nhé!

I. Trà Việt: Có thể bạn chưa biết

Hiện nay, trà được uống rộng rãi và phổ biến hàng ngày, xếp thứ nhì sau nước với 50% dân số thế giới thường xuyên thưởng thức trà. Với sự ưu ái từ thiên nhiên, cây chè đã xuất hiện và phát triển mạnh mẽ tại Việt Nam từ rất sớm, gắn bó chặt chẽ với lịch sử và văn hóa của người Việt. Văn hóa uống trà của người Việt đã có mặt trong hàng trăm năm qua, điều này chứng tỏ sự quan trọng và động viên của trà trong đời sống hàng ngày.

1. Từ những câu chuyện lịch sử về trà Việt

Nếu như ở Trung Quốc có truyền thuyết mà ngay cả người Việt cũng coi là thật: Đó là vị Thần Nông – 1 trong tam đại vị thần thời thượng cổ Trung Hoa – đã nghiên cứu và tìm ra Trà rồi hướng dẫn cho con dân của họ gây dựng và phát triển trở thành 1 trong những cái nôi của Trà như hiện nay thì tại Việt Nam cũng truyền tai nhau câu chuyện về vợ Vua Hùng – người đã phát hiện và hướng dẫn con dân Văn Lang xưa trồng chè, dùng chè như 1 vị thuốc hay đơn thuần là “bát chè xanh” giải nhiệt cho thời tiết đặc thù vùng Đông Nam châu Á…

Nếu như đó chỉ là truyền thuyết thì những công cuộc nghiên cứu trong khoảng 100 năm trở lại đây chỉ ra rằng: Những cây chè đầu tiên trên thế giới đều có nguồn gốc hầu hết tại Đông Nam Á cổ đại mà hiện nay thuộc bang Masam của Ấn, chạy qua Bắc Miến Điện, 1 phần Thái Lan, Lào, chạy về phía Bắc Việt Nam và điểm dừng là Vân Nam (Vân Nam đến đời Tống mới bị Trung Quốc chiếm). Như vậy, lịch sử chứng minh rằng nước Việt ta là 1 trong những cái nôi để cây chè phát triển.

Tại Việt Nam hiện nay vẫn còn đâu đó những “chứng nhân lịch sử”:

Đó là số lượng những cây chè hàng ngàn năm tuổi trải dài khắp những vùng núi Tây Bắc. Số lượng lên tới hàng ngàn, những Trà Shan Tuyết nơi núi rừng Tây Côn Lĩnh, Trà cổ thụ Tà Xùa, Suối Giàng… ngày càng được nhiều du khách nước ngoài biết đến.

Ngay như cuốn sách trà cổ của Trung Quốc là Trà Kinh cũng có lời viết: “Trà là một loài cây quý ở phương Nam, cây như cây Qua Lô, lá như lá Chi Tử, hoa như hoa tường vi trắng, quả như quả tinh biền lư…” điều đó phần nào chứng thực nơi khởi nguồn của giống cây vừa là thuốc, vừa là đồ uống phổ biến thứ 2 thế giới này…

2. Trà và văn hóa Việt: Không chỉ là thức uống

Từ việc từng là đồ uống dành riêng cho quý tộc:

Trong quá khứ, có những giai đoạn quan trọng trong lịch sử khi trà được coi là thức uống quý tộc, chỉ được thưởng thức bởi vua chúa hoặc dành riêng cho các tầng lớp danh gia vọng tộc, có địa vị và gia thế cao cả. Điều này thể hiện sự tôn quý và quý phái của trà trong xã hội cổ đại.

Theo đó, những lễ nghi liên quan đến cách pha trà và thưởng trà cũng đặc biệt quan trọng và khắt khe. Trong các buổi thưởng trà, người mời trà phải tuân thủ một tập hợp các quy tắc và tác phong để thể hiện sự cung kính và tôn trọng đối với các bậc tiền bối và vị trí cao cấp. Điều này thể hiện sự tôn trọng và định vị của mỗi người trong xã hội.

Trong thời kỳ quý tộc, cách pha trà và cách thưởng trà cũng trở thành một cách để thể hiện sự tôn trọng và sự tôn trọng dành cho nhau. Những bước thực hiện phải tuân theo chuẩn mực cao cả, từ cách chọn lá trà, pha trà, đến cách đặt chén trà và cách thể hiện tôn trọng qua từng cử chỉ và lời nói.

Như vậy, trà không chỉ là một thức uống mà còn chứa đựng những giá trị văn hóa sâu sắc và cách sống tinh tế. Văn hóa pha trà và thưởng trà đã gắn kết những tầng lớp xã hội khác nhau và truyền đi thông điệp về sự tôn trọng, cung kính và lòng biết ơn đối với quá khứ và các bậc tiền bối.

Đến việc lan tỏa sâu vào nền văn hóa Việt Nam:

Tuy nhiên, về sau, văn hóa uống trà của người Việt đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống và lan tỏa khắp mọi nơi, không phân biệt tầng lớp, địa vị hay giai cấp. Không còn là điều giới hạn chỉ cho những người giàu có, người Việt ở mọi tầng lớp xã hội đều có thể thưởng thức hương vị trà nóng mỗi ngày.

Gia đình quý tộc hay gia đình thường dân, từ các hàng quán tại chợ đến những nhà hàng cao cấp, ai cũng có quyền tự do thưởng thức một tách trà nóng. Đặc biệt, trà đã trở thành một phần của các dịp lễ lớn như cưới hỏi, ma chay, cúng giáo, hay chỉ đơn giản là trong những ngày thường tại gia đình. Điều này thể hiện sự thân thuộc và đồng điệu của văn hóa uống trà với đời sống hàng ngày của người Việt.

Trà không chỉ là một thức uống, mà còn là biểu tượng của sự gắn kết xã hội và lòng mến khách. Từ những buổi trò chuyện bên ly trà nhẹ nhàng đến những dịp quan trọng của cuộc sống, trà đã góp phần tạo nên không gian ấm cúng và tạo dựng những kỉ niệm đáng nhớ trong hành trình của mỗi người Việt.

Cho đến khi trở thành biểu tượng và giá trị tâm hồn người Việt Nam:

Văn hóa trà Việt Nam có thể được ví như một dòng suối âm thầm chảy dài theo dấu vết lịch sử, và từng lúc tiếp tục lan tỏa trong tâm hồn mỗi người dân mang huyết thống của mảnh đất Rồng phương này. Điều đó thể hiện sự liên kết chặt chẽ giữa quá khứ và hiện tại, như một dòng thời gian vô tận chảy mãi.

Văn hóa uống trà ở Việt Nam không chỉ là một phong tục thông thường, mà còn là sự kết nối giữa thế hệ trước và thế hệ sau, giữa thời đại xa xưa và thời đại hiện đại. Trà không chỉ là thức uống, mà còn là biểu tượng của sự đoàn kết, của những giá trị tinh túy mà mỗi người Việt mang theo trong tâm hồn.

Nhưng dòng suối này không chỉ chảy theo thời gian, mà còn chứa đựng trong mình những tâm huyết, tâm tư và tinh thần của từng thế hệ. Mỗi lần người ta nhâm nhi tách trà, đó cũng là việc kết nối tâm hồn với nguồn gốc, là sự tiếp nối của những giá trị văn hóa đặc biệt. Từ những nghi lễ trà trong lịch sử xa xưa đến những buổi trà bình dị ngày nay, văn hóa uống trà đã trở thành một phần không thể tách rời trong đời sống và tinh thần của người Việt.

Và như dòng suối không ngừng chảy, văn hóa trà Việt Nam vẫn tiếp tục tồn tại, lan tỏa và điều chỉnh theo thời gian. Đó là lý do tại sao nó không chỉ đơn thuần là một phần của lịch sử, mà còn là sự thể hiện của những giá trị và tâm hồn của người Việt trong mỗi ngày sống.

II. Sự đa dạng và phong phú của Trà Việt Nam

Nếu như văn hóa Nhật Bản có Sencha, Matcha; Trung Quốc có Đại Hồng Bào, Trà Phổ Nhĩ, Trà Ô Long thì nước Việt ta cũng có nhiều loại trà ngon nức tiếng không hề thua kém. Đó là những loại trà gì, hãy cùng Travina tìm hiểu nhé.

1. Sự đa dạng từ địa lý (Các vùng trà Việt nam danh tiếng)

Trà Bảo Lộc: Với thổ nhưỡng và khí hậu thiên lợi, Bảo Lộc đã trở thành một trong những vùng trồng trà quan trọng nhất tại Việt Nam. Nơi đây đặc trưng bởi các loại trà ướp hoa truyền thống như trà Lài, trà Sen, và trà Sâm Dứa. Đặc biệt, vùng này còn nổi tiếng với những đồn điền trà Ô Long xanh mướt, mang đến những sản phẩm chất lượng cao và hương vị độc đáo.

Trà Thái Nguyên: Là vùng trồng trà lớn nhất và nổi tiếng nhất ở miền Bắc Việt Nam, Thái Nguyên cung cấp trà đến gần như 100% người dân miền Bắc, với hương vị chát đặc trưng khó quên. Xã Tân Cương trong Thái Nguyên được biết đến là nơi trồng trà ngon nhất, đặc biệt sản xuất loại trà nõn tôm vô cùng cao cấp và độc đáo.

Trà Tây Bắc: Tây Bắc Việt Nam được coi là cái nôi của ngành trà trên thế giới, với những rừng trà nguyên sinh tại dãy núi Hoàng Liên Sơn hùng vĩ. Các tỉnh Tây Bắc đều nổi tiếng với trà ngon, với giống trà Shan núi độc đáo. Trà Shan tuyết tại Hà Giang và trà cổ thụ núi Tà Xùa là những điểm nổi bật.

Trà Hà Nội: Hà Nội không phải vùng trồng trà, nhưng lại có đóng góp đặc biệt trong bản đồ trà bởi nơi này là kinh đô cổ xưa, gắn liền với văn minh lịch sử Việt Nam. Nơi đây đã đóng góp giá trị Việt vào văn hóa trà. Trà sen Phủ Tây Hồ – một biểu tượng của thành phố – đã hấp dẫn sự quan tâm của nhiều người trên khắp thế giới.

2. 3 dòng trà “đại diện” cho nền văn hóa trà Việt Nam:

Trà Việt thường được chia thành ba loại chính: trà hương, trà mạn và trà tươi.

Trà hương:

 

Là loại trà đặc trưng của Việt Nam, mang đến cho người uống một trải nghiệm thượng thư thả dáng. Chén trà thấm đượm hương hoa tạo cảm giác thư thái và dễ chịu. Loại trà này không chỉ thể hiện sự sang trọng và lịch lãm, mà còn gợi lên sự hòa quyện giữa thiên nhiên và con người. Trong trà Việt, sáu loại hoa thường được sử dụng để ướp trà là nhài, cúc, ngâu, sói, mộc và sen. Khi thưởng thức một chén trà Việt, màu nước trà vàng sáng và hương hoa thơm ngát hòa quyện tạo nên những ý nghĩa sâu xa.

Vị đắng chát của trà thể hiện sự nỗ lực và vất vả của người Việt, trong khi vị dịu ngọt của hương hoa lại gợi lên tinh thần giàu tình cảm và nghĩa vụ. Sự đan xen của các vị giúp việc thưởng trà trở nên phong phú và thú vị. Mặc dù uống trà có vẻ đơn giản, nhưng nó lại có khả năng kết nối con người lại gần nhau hơn, tạo nên những khoảnh khắc đáng nhớ và ý nghĩa trong cuộc sống.

Trà mạn:

Một loại trà phổ biến khác tại Việt Nam là trà mạn, mà không tập trung vào việc ướp hương mà thay vào đó chú trọng đến sự tinh tế trong cách thưởng thức trà. Trà mạn tuân thủ những tiêu chuẩn phức tạp về loại trà, nước trà, ấm uống trà, phương pháp pha trà và cách thưởng trà. Loại trà này chia thành hai loại chính: trà Tàu và trà thiền.

Trà Tàu thường chịu ảnh hưởng từ tinh thần và phong cách uống trà Trung Hoa. Tập trung vào việc thưởng thức trà, trà Tàu đem lại trải nghiệm thanh khiết và tinh tế. Trong khi đó, trà thiền mang đậm tính chất thiền, tập trung vào việc sử dụng trà như một phương tiện để hướng tâm vào bên trong. Trà thiền mang mục đích giáo dục con người, giúp qua cách thưởng trà mà tăng cường việc tu tâm và nuôi dưỡng phẩm tính.

Theo truyền thống, hình thức thưởng trà thiền bắt nguồn từ các chùa chiền. Ở đây, nhà sư thường uống trà trước các buổi thiền sớm và chiều. Trong quá trình thưởng trà, họ tập trung tâm niệm để làm sạch tâm hồn khỏi những suy tư và phiền não của cuộc sống hàng ngày. Trà được coi là phương tiện giúp cho tâm hồn con người tỉnh thức và nâng cao tinh thần thiền, giúp hướng vào nội tâm và thực hiện quá trình tu tâm, giải thoát.

Trà tươi:

Trà hương và trà mạn là hai loại trà phổ biến và độc đáo trong nền văn hóa trà của người Việt, nhưng khi nhắc đến loại trà cổ xưa nhất, chắc chắn phải kể tới trà tươi. Phương pháp thưởng trà tươi đơn giản và mang trong mình sự gần gũi, tạo nên một tinh thần tương tác xã hội độc đáo.

Lá chè tươi được vò nhẹ và cho vào nồi nấu, sau đó thưởng thức bằng bát sành lớn. Tại những làng cổ truyền thống, mỗi gia đình thường luân phiên nấu trà mỗi tối để chia sẻ với toàn làng. Việc này tạo ra không gian gặp gỡ và trò chuyện, giúp cả làng gắn kết hơn. Ngoài ra, người ta cũng có thể sử dụng lá chè tươi để rửa sạch và hãm, tương tự cách pha trà khô. Đun nước sôi và chế vào ấm có bỏ sẵn lá trà, sau 3-5 phút có thể thưởng thức chén trà ngon.

Thói quen thưởng trà tươi không chỉ là cách uống trà, mà còn thể hiện tinh thần gắn kết xã hội và tình thân thiện trong cộng đồng. Việc chia sẻ trà tươi hàng ngày mang ý nghĩa sâu xa về tương tác xã hội, làm cho con người gần gũi và thân thiện hơn, tạo nên một môi trường ấm áp và đoàn kết.

III. “Trà Đạo” trong văn hóa Việt Nam

Văn hóa và nghệ thuật thưởng trà của người Việt Nam có thể không nổi tiếng như Trà Đạo Trung Hoa hay Trà Đạo Nhật Bản, và ít khi được các tờ báo hoặc tạp chí nước ngoài bàn tới. Tuy nhiên, với chúng ta, văn hóa trà Việt Nam đã thấm sâu vào tâm hồn mỗi người và mỗi gia đình như một phần tự nhiên của cuộc sống.

1. Việt Nam có “trà đạo” hay không?

Từ thời xa xưa, người tiền nhân đã coi việc pha trà và thưởng trà là một nghệ thuật tinh tế, không thể định sẵn công thức cố định. Do đó, người Việt ta đã phát triển nhiều cách pha trà độc đáo và riêng biệt cho mình. Còn với việc thưởng trà, để thể hiện đầy đủ hương vị của trà, người ta thường đưa tách trà qua mũi trước khi đưa lên miệng và nhấp từng ngụm nhỏ để cảm nhận đắng, ngọt của trà, thậm chí còn cảm nhận hương vị của đất và trời trong từng tách trà ngon.

Với người yêu trà, “ngũ quần anh” – những người bạn cùng uống trà – đôi khi còn quan trọng hơn cả bạn rượu. Bởi vì bạn trà là người bạn tri kỉ cùng thưởng thức trà và trò chuyện về cuộc sống. Cùng nhau ngâm thơ, đàm đạo, đôi khi là đưa ra những câu hỏi tinh tế… Để tạo ra một buổi trà đạo có ý nghĩa, hai người cần phải thật sự hợp nhau và hiểu nhau.

Như vậy, Việt Nam ta cũng có “Trà Đạo” của riêng mình, văn hóa và nghệ thuật thưởng trà đã trở thành một phần quan trọng trong đời sống và tinh thần của người Việt Nam.

2. Ý nghĩa Văn hóa trà Việt:

Chúng ta không thể phủ nhận rằng trà từ xưa đến nay luôn đóng vai trò là một thức uống thể hiện bản sắc văn hóa dân tộc của người Việt. Có thể khẳng định, trong mỗi gia đình Việt Nam, bất kể theo phong cách hiện đại hay truyền thống, đều sở hữu một bộ tách ấm để pha trà. Trong cuộc sống hàng ngày, ta thường sử dụng bộ tách trà để mời khách thể hiện sự mến khách, sự ấm áp và tôn trọng từ gia chủ đối với khách đến thăm nhà.

Văn hóa trà Việt Nam còn thể hiện sự mộc mạc, chân thành và bình đẳng giữa các tầng lớp. Từ người làm công việc cao quý cho đến người nông dân, bất kể trong dịp lễ tết hay các sự kiện hiếu hỉ, mọi người dân Việt Nam đều thường uống trà và mời trà để thể hiện lòng kiêng kỵ khách mời.

Có thể thấy rằng, văn hóa uống trà của người Việt có tầm ảnh hưởng lớn đến cuộc sống của toàn dân. Không chỉ hiện tại, mà cả trong tương lai và mãi mãi sau này, trà vẫn sẽ giữ vị trí quan trọng trong tâm hồn của mỗi người dân Việt Nam.

IV. Travina và hành trình tìm kiếm Tinh hoa trà Việt

1. Một người con xứ trà

Tôi và trà có mối duyên nợ khá đặc biệt, như một sự kết nối không thể thiếu. Sinh ra và lớn lên trong môi trường nghèo khó của vùng đất chè Thái Nguyên, mối liên kết với cây chè đã bắt đầu từ những ngày thơ bé. Mỗi kỷ niệm của anh từ tuổi học trò, trưởng thành đều mang trong mình dấu ấn của cây chè.

Cây chè đã đồng hành cùng tôi qua những thăng trầm trong cuộc sống. Nhờ vào những đồng tiền thu được từ việc bán trà, mẹ anh mới có thể mua quần áo mới cho một năm học mới, đảm bảo học phí và sinh hoạt. Thời học sinh, tôi còn tự trồng cây chè nhỏ để chăm sóc và bán, từ việc hái chè thuê cho đến bán quả chè vặt. Những nỗ lực đó đã giúp anh có đủ tiền để mua áo đoàn và đôi dép da đầu tiên, chia sẻ niềm vui với bạn bè.

Hồi sinh viên, tôi từng bán trà để có thêm thu nhập đảm trọng tiền học, tiền trọ và sinh hoạt. Ngay cả khi đã đi làm và đối mặt với cuộc sống khó khăn, tôi vẫn gắn bó với việc bán trà để nuôi sống bản thân. Khi trở thành người ở vị trí cao hơn và được phần nào xã hội ghi nhận, tôi không quên mang theo ấm trà đinh và trà sen để biếu tặng sếp và đối tác, thể hiện lòng biết ơn và tôn trọng.

Trà Thái Nguyên – Travina không chỉ đơn thuần là một sản phẩm, mà còn trở thành biểu tượng đặc biệt. Đó cũng là người bạn đồng hành, chứng kiến sự trưởng thành và phát triển cùng tôi qua thời gian.

2. Cánh én nhỏ – góp gió tạo mùa xuân

Năm 2011, khi Liên hoan Trà Quốc tế lần đầu tiên tổ chức tại Thái Nguyên – Việt Nam, một sự kiện đặc biệt đã diễn ra. Từ đó, tôi đã tìm hiểu và nhận thức được rằng, trà của quốc gia chúng ta có giá trị thấp và gặp nhiều khó khăn khi thâm nhập vào các thị trường phát triển. Tôi mơ ước rằng một ngày nào đó, Trà Việt Nam sẽ được tôn trọng và biết đến trên tầm thế giới, như cách Cà phê Việt đã làm được.

Tôi đã quyết định lựa chọn Logo chữ V với hình ảnh lá trà ở phía trên, biểu tượng cho ước mơ của mình – mang sản phẩm Trà đặc sản Việt Nam ra “biển lớn”. Chữ V không chỉ đại diện cho chiến thắng và chữ cái đầu tiên của tên quốc gia, mà còn tượng trưng cho cánh chim không biết mỏi mệt, bay lượn với tham vọng mang những nông sản sạch của đất nước ra thế giới. Tựa như Nhật Bản, Hàn Quốc hoặc đất nước láng giềng Thái Lan, các nước đã và đang làm được điều tương tự.

Đây là tấm lòng, sự kiên nhẫn và khát khao của tôi, cùng với những người đồng hành, để mang trà Việt Nam vươn tầm ra thế giới. Giống như những năm 1935 ông Đội Năm xứ Tân Cương đã từng làm được…

IV. Lời kết

Cây chè không chỉ đóng góp quan trọng vào sự phát triển kinh tế của đất nước, mà còn tạo nên một biểu tượng văn hóa độc đáo. Từ những khu vực trà nổi tiếng như Thái Nguyên, nơi được biết đến với danh hiệu “đệ nhất danh trà,” đến những vùng đất cao nguyên Mộc Châu – Sơn La, Suối Giàng – Yên Bái, hay vùng quê Bảo Lộc – Lâm Đồng, cùng với vùng Tây Nguyên, hình ảnh những đồi chè xanh rờn đã tạo nên những bức tranh tươi sáng giữa thiên nhiên hùng vĩ.

Là một thành viên trong gia đình có xuất thân người nông dân tận tâm, yêu thương chè như con của mình, đã gắn bó mãi mãi với những vườn chè, tạo nên những sản phẩm trà từ mồ hôi, tâm huyết. Travina hi vọng góp phần để những nghệ nhân làm trà chân chính, họ sẽ là những đại sứ gìn giữ, lan tỏa và phát triển văn hóa trà Việt, đồng hành với các nghệ nhân để đưa trà Việt vươn xa hơn, mang tên tuổi của nền văn hóa trà Việt đến với khắp thế giới.